Аслияб гьумералде

Аварагасул ﷺ цIарал

Аварагасул ﷺ цIарал

Аварагасул цIараздасан буго «ан-Набию ва ррасулу» абурабги. Абула гьеб кIиялъулъго гIалимзабазда гьоркьоб хилаф бугин, цо магIнайищ гьезул бугеб яги кIиго батIаябищ бугебин абун. Цояз абуна кIиялъулго магIна цо бугин. Цогидаз абуна «ан-Набию» цIар бугин аварагас ﷺ жинцаго гьабизе кколелдалъун вахIюги рещтIун, таклиф жинда гьабуравин абураб. «Расул» бугин жинца гьабизе кколелдалъунги цогидазухъе щвезабизе бугелдалъунги вахIюялдалъун таклиф гьабуравин абураб.

 

 

Аварагасда ﷺ абула «Набиюл малахIим» абунги. «МалахIим» рагIиялъул магIна ккола рагъ абураб. Гьеб цIаралъул магIнаги бачIуна, нилъер авараг ﷺ вугин гъазаватал гьарун, халкъ битIараб нухде ахIулевин абураб. Цоги буго аварагасул ﷺ «Мукъиму суннати» абураб цIар. Гьелъул магIна ккола Аллагьасул ﷻ нух, шаргI, суннат ракьалда билълъанхъизабулев абураб.

Буго «ГIабдуллагь», ай Аллагьасул ﷻ лагъ абурабги цIар. БетIергьанас ﷻ гьеб цIар аварагасда ﷺ тана бищунго хириял гьесул макъамал баян гьарураб бакIалда. Хан-авараглъунищ вукIине бокьилеб яги лагъ-авараглъунищ абун Бичасул Расуласе ﷺ тIаса бищизе ихтияр кьедал, гьес ﷺ къабул гьабураб букIана лагъ-авараглъун вукIине бокьи.

Гьесул ﷺ цIараздасан буго «Мазмаз» абурабги. Гьеб цIаралъул магIна Бану-Исраилаздаса бусурбанлъарав цо гIалимчиясдасан бицана, «лъикIаб, лъикIаб» абураб магIна бугин абун.

Цоги буго «БаракълитI» абунги - «хIакъалдаги батIулалдаги гьоркьоб батIалъи гьабулев» абураб магIна жиндир бугеб.

«ХIамтIая» абурабги буго. Абу-ГIамрица бицана цо нухалъ жинца ягьудиязул бусурманлъарав чиясда гьикъанила гьеб рагIул магIнаялъул хIакъалъулъ. Гьес абунила  «Аллагьас ﷻ хIарам гьабуралдаса цIунулев ва хIалал гьабуралда рекъолев» абураб магIна бугин гьелъулин абун.

Гьесул ﷺ буго «УхIида» абурабги цIар. Аварагас ﷺ абуна: «Къуръаналда дида цIар МухIаммад абун буго, Инжилалда – АхIмад, Тавраталда – УхIида. «УхIида» абун цIарги дида тана дица умматалдаса жужахIалъул цIа нахъчIвазе букIиналъе гIоло», - ян.

«Къасимун», ай «ЛъикIлъаби рикьулев». «Сайид» – бетIер, хан, цевехъан. «Нур» – нур, канлъи абураб магIна.

«Сиражу» ва «МисбахIу». КIиялъулго магIна буго чирахъ абураб. «Мунирун» – нур базабулев. «Нажму» – цIва. «Къамарун» – моцI. «Шамсун» – бакъ. «СагIид» – талихIаллъун гьарулев. «МасгIуд» – талихIав. «Рашид» – битIаралде тIоритIулев. «Хабиру» – балъгоябги, тIатарабги лъалев. «Музаккиру» – битIараб, хIакъаб малъулев, гьеб ракIалде щвезабулев. «Мубаллигъу» – БетIергьанас ﷻ тIадкъараб авараглъи жинца ﷺ махлукъаталъухъе щвезабулев. «Муяссиру» – умматалъе бигьалъаби гьарулев. «Мубаширу» – мутIигIазе рохел бицунев. «Мунзиру» – гIасиязе хIинкъи кьолев.

Аллагьас ﷻ нилъ гьареги аварагасул ﷺ нух ккураздасан ва гьесул ﷺ шафагIат щолездасан! Амин!

 

МухIаммадгIариф Къурбанов

2026-09-15 (РабигIул ахир 1448 с.) №18.


Сахаватав инсан

Нижер росулъа сахаватав инсан Чарандал вас ГIамиргIалица жиндирго инсул букIараб мина къачIазеги къачIан кьуна росдал мадрасалъе. Киналго росдал гIадамал кутакалда рохун ва разиго руго ГIамиргIалица гьабураб гьеб баракат цIикIкIараб ишалдаса. Гьанже рес рекъана мадрасаялда лъимал ва чIахIиял...


ХIикматал махлукъатал

КIвахIачал   КIвахIалал абун цIар лъурал хIайванал руго цIакъ хьвади хIинцал жал. Гьез кванала гъотIол тIамхал. Цаби рукIуна бащадал ва цо формаялъул. Цересел хIатIал нахъисездаса халатал руго. Рас буго чахьалдаса мугъзаде сверун бижараб. ЛъикI бихьула, махI бачине кIола, амма гIинда бакIаб...


Фарукъ абураб цIар щвей

Жинда Аллагь разилъаяв ГIумар-асхIаб исламалде вачIун хадуб, бусурбабазда бугеб хIал бихьун гьесул ракI хIалхьун букIинчIо. Бусурбабаз ислам боси балъго гьабулеб букIараб заманалда ГIумар-асхIаб Аварагасухъе ﷺ вачIана ва абуна: «Я, Бичасул Авараг ﷺ, нилъ битIараб нухда гьечIищ, хваниги чIаго...


Кванил адабал

Кваназе байбихьилалде цин кверал чурила, гьелъ кванида баракат лъола, цинги «Бисмила» бахъила ва абила: «Аллагьумма барик лана фима разакътана ва къина гIазаба ннари», - абун. Кваналев чиясул ниятги букIина диналъе къуват бачIинеян абураб. Гьединаб ниятгун кванани, квенги...


Щай рахъунел?

Мавлид ахIулеб заманалда бусурбабазда гьоркьоб машгьураб гIадат буго, МухIаммад авараг ﷺ гьавураб лахIзаталъул ахIулелъул, киналго тIаде рахъунеб. Гьебги гьабула Аллагьасул Расул вокьиялъул, рохелалъул, гьесие гьабулеб адаб-хIурматалъул гIаламат хIисабалда.   Гьеб гIадат къабул гьабурал...