Жаназалъул какил баян
Жанаизалъул какилъги шартlлъула цогидал каказулъго ругел шартlал: гlаврат бахчи, ретlелги, черхги, бакlги бацlцlадго букlин, къилбаялдехун вуссин, какичуриялда вукlин, гlуж щвей хутlун. Тlадеги шартlлъула хварав чурун мусру бай цебе ккезаби, жаназалдаса как балев чи цеве ккунгутlи, аскlов вугони яги хобалде вуссун балеб бугони, амма рикlкlада вугесдаса балеб бугони гьеб шартl тlаса ккола.
Гьаб какилъ жамагlат гьаби тlадаб гьечlо, суннатаб буго. Аварагас ﷺ абуна:
«Цониги чи гьечlо жив хварав, жиндир жаназаялде кlикъого чиги чlарав, жидеца Аллагьасде ширкги сундулъго гьабуларел, Аллагьас гьезул гьесие гьабураб шафагlат къабул гьабун гурого».
Жамагlаталъул мухъ лъабго гьабизе суннатаб буго. Как базе чагlи гlемерлъизеян вукъи нахъбахъизе суннатлъуларо, хварасул вали вачlинегlан хутlун, махl хисиялда хlинкъи гьечlони. Кинниги нусго яги кlикъого чи вакlаризегlан чlезе рекъараб буго, хехго рачlине хьул бугони, гьеб кlиябго рикlкlеналъулъ бицараб хlадисалъе гlоло.
Гьеб рикlкlеналъулъ бугеб хlикмат буго кlикъого чиясда гьоркьов вали камун вукlунарелъул. Жанаизалъул какил фарз тlаса ккола цо бихьинчиясдалъун, мумайизлъиялде вахарав вас вугоницин. Бихьинчи вукlаго руччабаздалъун фарз тlаса кколаро. Амма бихьинчи гьечlони мумайизлъараб (6-7сон бараб) лъимерниги, руччабазда тlалъула. Нилъ ругел росу-шагьаралдаса рикlкlад вугесдасаги бегьула жанаизалъул как базе, как къокъ гьабулеб манзилалде щвечlеб бакlалда вугониги, къилбаялъул гуреб рахъалда вугониги, как балев чиги къилбаялдехун вуссун вукlаго.
Как бай вукъиялдаса цебе ккезабизе ва чуриялдаса хадуб ккезабизе ккола. Какги бачlого вукъани, вукъаралги гьелда рази рукlаралги мунагьалъукье ккола. Как бачlого вукъарасде как хабаде руссун бала. Рикlкlад вугесдеги хобалде как бай хасаб буго гьев чи хвараб гlужалъ гьесдаса как базе агьлулъун вукlарасда. Гьединлъидал гьеб мехалъ капур вукlун хадув бусурманлъарас яги хlайизалда йикlун хадуй яцlцlалъаралъ гьеб как баларо.
Аварагасул ﷺ хобалде баларо как добго гlиллаялъе гlоло. Как балев чи - имам яги живго как балев чи вукlа, хварасул ботlрода аскlов чlела, чlужугlаданалъул рохикъотlиялда аскlов чlела, гьел гьитlинал яги кlудиял рукlа. Гlемерал жаназабаздаса цо как бан тезеги бегьула, батlа-батlа базе хирияб бугониги. Гьедин балаго бихьинал имамасде гlагарда, руччаби - къилбаялъул рахъалдехун ккезе гьарила. Цонигиясда гьев чуризе тlалъуларо, кинниги бегьула, данде вагъулездаса ватаниги. Гьев чуризе бегьиялде гъорлъе уна гьесда мусру байги вукъиги.
Шагьидияб гуреб хвелалъ хун вукlин лъалев бусурманчиясул лага батани (расмалъ гlадаб батаниги) гьесдаса гьеб, холеб хlалалъ батlалъун букlинги хlакълъани, гьелде тlаде как бала бацlцlад гьабун хадуб, цинги гьеб букъизеги тlалъула, чlортоялъ бахчизеги тlалъула, гlавраталдаса батани. Лъимер реххи буго моцlал тlуралалдего гьабураб лъимер, гьелдалъун лъала моцlал тlубан хадуб гьабураб лъимер (гьебги бищун дагьаб анлъго моцl буго). Гьелъулъ тlалъула чlахlиязулъ тlалъулеб жо. Гьеб ахlдани яги гlодани, кlудиялда релълъун букlуна, цинги жиб чурула, жинда тlад какги бала, жибги букъула, чlаголъун хадуб жиб хвей якъинлъиялъе гlоло.
Амма жиб ахlдечlони яги гlодичlони, чlаголъиялъул гlаламат загьирлъани, сороди-багъари гlадаб, гьелде тlаде как бала азгьараб (бергьинабураб) рагlиялда бан, гьал тlоритlел гьабулел жалаздалъун гьеб чlаго букlине рес букlиналъе гlоло. Амма чlаголъиялъул гlаламат загьирлъичlони, ункъо моцlидеги щвечlони, гьелде тlаде как баларо, чlванкъотlун, гlаламат батунгутlиялъе гlоло, азгьараб рагlиялда бан ункъо моцlиде щвананиги (гьелдаса как баларо), гьелъул чlаголъи батунгутlиялъе гlоло. Цинги гьеб чуризе, мусру базе ва гьеб букъизе тlалъула.
Рехараб лъимералъе батIи-батIиял хlалал рукlуна. Рехараб лъимералъулъ загьирлъичlони адамиясул сипат, гьелъулъ щибниги тlалъуларо, кинниги суннатлъула чlортоялдалъун гьеб бахчизе ва букъизе. Адамиясул сипат гьелъулъ загьирлъани, чlаголъиялъул гlаламат гьечlого гьелъулъ тlалъула как хутlун хутlанщинаб гьабизе.
КАМИЛ МУХIАММАДОВ
