Elan

Ҹүмә намазына ҝеҹикән, имамын ардынҹа јалныз икинҹи рәкәтә ҝирән мәмуму изләмәјә гәрар верән адамын ҹүмә намазы сајылырмы?

Ҹүмә намазынын ҝерчәклијинин шәртләриндән бири дә ҝеҹикәнин (мәмумун) һеч олмаса икинҹи рәкәтин рүкусуна (тәзиминә) чатмасыдыр. Әҝәр о, икинҹи рәкәтин рүкусуна чатмырса, ҹүмә намазына нијјәт етмәсинә бахмајараг ҝүнорта намазынын дөрд рәкәтини јеринә јетирмәлидир. Анҹаг ҝеҹикән шәхс мәмумун ардынҹа икинҹи рәкәт етмәк үчүн имамын саламындан сонра ҹүмә намазына ҝирмәјә чатарса, онда онун ҹүмә намазы етибарлы сајылыр.

Беләликлә, ҝеҹикәнин мәһз имамын ардынҹа ҹүмә намазынын икинҹи рәкәтинә чатмасы ваҹиб дејил.

Онун ҹүмә намазыны гылан адамын ардынҹа икинҹи рәкәтдә намаз гылмаға ҝирмәси кифајәтдир.

Мәнбә:

Әл-минһаҹ Туһфәт әл-муһтаҹдан, ҹ. 2, с. 481.

Ианәт ат-талибин, ҹ. 2, с. 67.

Риајәт етдији мәзһәбә зидд һәрәкәт едән шәхсә бу әмәлә иҹазә верән башга һүгуг мәктәбинин имамынын ардынҹа ҝетмәсинә иҹазә верилирми?

Бу, Ибн Һәҹәр әл-Һәјтәминин (Аллаһ она рәһмәт етсин) өзүнүн “Түһфәт әл-мүһтаҹ” китабында ҝөстәрдији ики шәрт јеринә јетирилдији тәгдирдә иҹазәлидир:

1 өзүнүн изләдији һүгуг мәктәбинин мөвгејинә зидд һәрәкәт едән шәхсин бу һәрәкәтин ганунсузлуғуна әмин олмамасы вә бу һәрәкәти унутганлыг вә ја ҹәһаләт үзүндән етмәси лазымдыр вә бу ҹәһаләт үчүн онун бәһанәси олмалыдыр, јәни о, бу һәрәкәтин өз мәзһәбиндә гадаған едилмиш әмәл олдуғуну билмирди.

2 ардынҹа ҝетмәк истәдији һүгуг мәктәби имамынын онун бу јола кечмәсини етибарлы һесаб етмәси лазымдыр (таглид бәдәл-әмәл). Әҝәр һәр һансы бир шәхс риајәт етдији мәзһәбә зидд һәрәкәт едибсә, сонра башга имамын, мәсәлән, имам Әбу Һәнифә һүгуг мәктәбинә кечмәјә гәрар верәрсә, онда о, һәнәфи мәзһәбинин алиминдән бу һәрәкәтин иҹазәси барәдә сорушмалыдыр.

Шәфии мәзһәби алиминин мәсләһәтләри кифајәт дејил, чүнки гајданы позан бу мәсәләдә шәфиини тәрк едәиб һәнәфијә кечмәк нијјәтиндәдир.

Әҝәр бу һәрәкәти етдикдән сонра имам Әбу Һәнифә мәзһәбинә кечид бу һүгуг мәктәбинин консепсијасына зидддирсә, шәфии мәзһәби исә бу һәрәкәти ганунсуз һесаб едирсә, онда бу шәхсин ибадәти һәр ики мәзһәбдә етибарсыз сајылыр.

Мәнбә:

Фәтәва әл-күбра, с. 707-708.

Туһфәт әл-муһтаҹ, ҹ. 10, с. 113.

Фәрди вә ја коллектив намазда “Әл-Фатиһә” сурәсини охудугдан сонра “Амин” вә “Рәбби л-аләмин” сөзләрини демәк мәсләһәтдирми?

Истәр намазда вә ја намаздан кәнарда, имам вә ја мәмум (имамын ардынҹа намаз гылан) олсун, “Әл-Фатиһә” сурәсини охумағы битирдикдән сонра “Амин” (тәрҹүмә: “Аллаһым, ҹаваб вер”) демәси арзу олунур. “Әл-Фатиһә” сурәсини охудугдан сонра “Амин” демәздән әввәл бир аз фасилә вермәк мәсләһәтдир. Һабелә “Әл-Фатиһәнин” уҹадан охундуғу намазларда (сәһәр, ахшам, ҝеҹә вә с.) “Амини” уҹадан сөјләмәк мәсләһәтдир. “Әл-Фатиһәнин” пычылты илә охундуғу намазларда “Амин” дә пычылты илә охунур.

Буна дәлил олараг, илаһијјатчы алимләр Имам Бухари вә Мүслимин (Аллаһ онлара рәһмәт етсин) рәвајәт етдији һәдиси ҝәтирирләр: “Имам “Амин” дејәндә ону сиз дә дејин, чүнки ону мәләкләрлә ејни вахтда сөјләјәнә етдији кичик ҝүнаһлар бағышланаҹагдыр”.

Имам Әш-Шәфии өзүнүн “Әл-Үмм” китабында јазыр ки, дуа едән “Амин” дејәндән сонра “Рәбби л-аләмин” (тәрҹүмәси: “Ҹаваб вер, аләмләрин Рәбби” вә ја башга бир зикр (Аллаһы зикр етмәк) әлавә едәрсә, онда бу, даһа јахшы олар. Вә Аллаһын зикри һеч ҹүр намазы кәсмир.

Гејд етмәјә дәјәр ки, имам Әш-Шәфии ”Рәбби л-аләминин” неҹә охундуғуна даир: уҹадан вә ја үрәјиндә - ајдынлыг ҝәтирмир. Анҹаг, Шәфии мәзһәбинә риајәт олундуғу бәзи өлкәләрдә, хүсусән Дағыстанда “Амин” сөзүнә “Рәбби л-аләмин” әлавәсини уҹадан демәк тәватүр (јәни бу ҹүр практика нәсилдән-нәслә, бу ҝүнә гәдәр өтүрүлмүшдүр) сајәсиндә ҝениш јајылмышдыр.

Мәнбә:

Әт-Тибән фи әдәби һәмаләтил-Гуран, с. 133.

Әл-Үмм (Имам әш-Шәфии), ҹ. 1, с. 131.

Әл-мәҹму шәрһ әл-Муһәззәб, ҹ. 3, с. 373.

Әл-Игна фи һәлли әлфази Аби Шуҹа, ҹ. 1, с. 143.

Рамазан ајында сәфәрдә оларкән ҹинси әлагә илә оруҹу батил едән шәхсә ҹәримә (кәффарәт) тәтбиг олунурму?

Рамазан ајында мүсафир кими оруҹлугда раһатлыглардан, јүнҝүллүкләрдән, јәни ифтар етмәк һүгугундан истифадә етмәк нијјәти илә ҹинси әлагәјә ҝирән јолчу оруҹуну бу тәрздә поздуғуна ҝөрә һәр һансы бир ҹәримәјә (кәффарәт) риајәт етмәли вә ја өдәмәли дејил, чүнки јолчу кими она оруҹу ачмаға иҹазә верилир.

Кәффарәт, јухарыда ҝөстәрилән нијјәтин олмамасы үчүн, даһа етибарлы бир фикрә ҝөрә, тәтбиг едилмир, анҹаг сәјјаһ үчүн белә бир нијјәтин олмамасы ҝүнаһдыр.

Мәнбә:

Туһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 3, с.4 48.

Әҝәр һәр ики шаһид вә ја онлардан бири никаһын бағландығы дили баша дүшмүрсә, никаһ етибарлы сајылырмы?

Никаһ шаһидләри шәртләриндән бири дә никаһын бағландығы дили баша дүшмәкдир, чүнки шаһидләр нәјә шаһидлик етдикләрини билмәлидирләр. Буна ҝөрә дә, һәр ики шаһидин вә ја онлардан биринин никаһ бағландығы дили баша дүшмәдикләри никаһ етибарсыздыр.

Мәнбә:

Муғни әл-муһтаҹ, ҹ. 4, с. 235.

Етибарсыз алгы-сатгы сөвдәсинин нәтиҹәләри нәләрдир?

Чох вахт инсанлар алыш-вериш сөвдәләрини Шәриәтә мүвафиг дүзҝүн гурулмасына лазыми әһәмијјәт вермәдән бир-бири илә тиҹарәт мүнасибәтләринә ҝирирләр. Адамлар илләрлә етибарсыз мүгавиләләр васитәсилә ишләјирләр, илк фикир ајрылығына ҝәләндә исә илләрлә формалашмыш етибарсыз әмәлијјатлар дүјүнүнү ачмалы олан сәлаһијјәтли шәхсләрә мүраҹиәт едирләр.

Һәр һансы бир коммерсија фәалијјәти апараркән, илк нөвбәдә бу фәалијјәтин һансы әмәлијјатлар јолу илә һәјата кечирилмәли олдуғуну мүәјјәнләшдирмәк лазымдыр. Сонра бу вә ја диҝәр сөвдә бағлајаркән һансы шәртләрә әмәл едилмәли олдуғуну өјрәнмәк лазымдыр.

Әмәлијјат Шәриәт сөвдәсинин етибарлылығы үчүн зәрури олан әсас шәртләрдән ән азы бирини позмагла бағланарса, онда мүгавилә етибарсыз сајылаҹагдыр.

Ашағыда, алгы-сатгы нүмунәсиндә етибарсыз әмәлијјатын нәтиҹәләрини тәһлил едәҹәјик.

Әҝәр шәхс шәртләрдән бирини позараг алгы-сатгы мүгавиләси бағламышса вә мүәјјән бир мәһсул алмышса, онда алыҹы бу малын саһиби олмур вә онунла бағлы бүтүн әмрләри ләғв едилир. Вә бу вәзијјәтдә, сатыҹы етибарсыз әмәлијјатда сатылан малларын гајтарылмасыны тәләб едәрсә, алыҹы тохунулмаз галдығы тәгдирдә ону гајтармаға борҹлудур. Үстәлик, малларын артыг үчүнҹү әлләрә кечдији ортаја чыхса, бу вәзијјәтдә зәнҹир бојунҹа гајтарылыр.

Мәсәлән: тәрәфләр алыҹы үчүн билинмәјән автомобил алгы-сатгысы мүгавиләси бағлајыблар. Вә ја сатыҹынын мүлкү олмајан машыныны сатыблар. Һәр ики һалда әмәлијјат етибарсыз сајылыр. Башга бир мисал: бири алыҹынын сонрадан сатмамасы шәрти илә машыны диҝәринә сатыр. Вә бу һалда да әмәлијјат етибарсыз сајылыр, чүнки алгы-сатгы әмәлијјаты үчүн гәбуледилмәз шәрт гојулур. Бу ҹүр позунтуларла сатылан мал алыҹынын мүлкијјәтинә кечмир. Сатыҹы ону ҝери гајтармағы тәләб едәрсә, алыҹы буну етмәлидир.

Мәнбә:

Әл-мәҹму шәрһ әл-Мүһәззәб, ҹ. 10, с. 398.

Әҝәр әрин кифајәт гәдәр вәсаити варса, һәјат јолдашыны һәҹҹә вә ја үмрәјә ҝөндәрмәлидирми?

Әрин шәхси мадди вәзијјәти неҹә олурса олсун, һәјат јолдашынын һәҹҹ вә ја үмрә хәрҹләрини өдәмәјә борҹлу дејил, чүнки әрин вәзифәләринә јалныз һәјат јолдашыны јемәк, мөвсүми ҝејим, мәнзил, ҝиҝијена васитәләри вә ев әшјалары илә тәмин етмәк дахилдир. Анҹаг һәјат јолдашынын һәҹҹ хәрҹләрини өдәмәк имканы варса, арвадын өдәмә габилијјәтинә бахмајараг буну етмәк даһа јахшыдыр. Бу, евлилик бағларыны мөһкәмләндирмәк, севҝи тәзаһүрүнү, јахшы мүнасибәт вә икинҹи јарыја гајғы ҝөстәрмәк мәгсәди илә едилир.

Мәнбә:

Минһаҹ әт-талибин (Шәрһ Муғни әл-мүһтаҹдан), с. 155.