Оруҹун бәдәнә нә фајдасы вар?
Әбу Һүрејрәдән өтүрүлән һәдисдә Аллаһ Рәсулунун ﷺ белә дедији билдирилир:
“Оруҹ тутун вә сиз сағламлыг әлдә едәрсиниз”. (Тәбәрани, “Әл-Мүҹәм әл-овсәт”, 8312).
Шүбһәсиз ки, динин бүтүн һөкмләриндә бизим үчүн фајда вар. Белә әмрләрдән бири оруҹдур.
Аллаһ-Тәала сағламлығы имкан врән бүтүн һәдди-бүлуға чатмыш мүсәлманлара Рамазан ајында оруҹ тутмағы һәвалә етмишдир. Анҹаг бәзи адамлар сәһвән оруҹун сағламлыгларына зәрәр верә биләҹәјини дүшүнүр, буна ҝөрә дә она әмәл етмирләр.
Аҹ галмагла мүалиҹә бүтүн дөврләрдә актуал иди, о, бәдән вә руһ үчүн фајдалыдыр, һәкимләр ону икинҹи тип шәкәрли диабет, пијләнмә вә епилепсија кими хәстәликләрин мүалиҹәси үчүн төвсијә едирләр.
Оруҹ заманы бәдәнин карбоһидрат емалы просеси сүрәтләнир, бу да ганда шәкәр вә инсулинин азалмасына сәбәб олур; јағ гатларында јағ бәдәнин еһтијаҹлары үчүн јандырылыр.
Гәдим әрәб шәфачысы Һарис бин Гәлдат демишдир: “Мәдә - хәстәликләр евидир, химјәт исә (пәһриз, јемәкдән имтина) - һәр ҹүр мүалиҹәнин әсасыдыр”.
Рамазан ајында оруҹ тутмаг бәдән вә руһумузу тәрбијә етмәјә имкан верир. Оруҹ тутанда сағламлығымыз мөһкәмләнир. Оруҹ сағлам бәдәнә һеч бир јад тәсир ҝөстәрмир вә чәки вә маддәләр мүбадиләсинә фајдалы тәсир ҝөстәрир.
Оруҹ мәдә-бағырсаг трактынын (һәзм ҹиһазынын) вә мәркәзи синир системинин физиоложи истираһәтини тәшвиг едир. Вахташыры аҹ галмаг бејин фәалијјәтини јахшылашдырыр. О, бејин һүҹејрәләрини мүхтәлиф хәстәликләрлә бағлы дәјишикликләрдән дә горујур.
Тәдгигатлар ҝөстәрир ки, һәтта ајда бир дәфә оруҹ тутмаг дамарларын тыханмасы (дамар атеросклерозу) рискини азалдыр. Нәтиҹәдә биз оруҹ тутмагла өзүмүзү инфаркт вә инсултлардан (ифлиҹләрдән) горујуруг.
Оруҹ гараҹијәр вә бөјрәкләрин ишини јахшылашдырыр, бәзи дәри хәстәликләри илә мүбаризә апармаға көмәк едир. Оруҹ тутмаг сајәсиндә биз Аллаһ-Тәаланын ҝөстәришләринә әмәл едәрәк мүкафат алыр вә сағламлыг әлдә едирик.
Анҹаг сағламлыг үчүн тәһлүкә, мөвҹуд хәстәлијин ҝедишатынын кәскинләшмәси вә ја бәрпа просесинин ҝеҹикмәси риски варса, шәхсин оруҹ тутмамасына иҹазә верилир.
Бунунла белә ҹидди хәстәлији јүнҝүл насазлыгдан ајырмаг лазымдыр. Јәни әҝәр инсан ҝүҹлү ағры һисс едирсә, она оруҹуну кәсмәјә иҹазә верилир. Рәји етибар доғуран сәлаһијјәтли һәким бу хәстәликлә оруҹ тутмағын мүмкүн олмадығыны дејирсә, белә бир адамын оруҹ тутмамасына да иҹазә верилир. Анҹаг инсанын оруҹ тута билмәмәсини тәсдигләмәк үчүн ики һәкимин рәји олса даһа јахшыдыр.
Инсанын руһи вәзијјәти үчүн оруҹун фајдасы әвәзсиздир. Оруҹ заманы бөһтан, деди-году, гејбәт, гәзәб ифадәси вә һәр һансы бир мәнфилик тәзаһүрү гәти гадағандыр, она үнванланан мәнфи дујғулара ҹаваб олараг мөмин оруҹуну јадда сахламалы вә гыҹыгланма вә гәзәб тәзаһүрләриндән чәкинмәлидир.
Әбу Һүрејрәдән нәгл олунан һәдисдә билдирилир ки, Рәсулүллаһ ﷺ демишдир:
“Оруҹ галхандыр вә оруҹ тутан налајиг һәр шејдән чәкинсин вә ҹаһил кими давранмасын, әҝәр кимсә онунла мүбаһисә етмәјә чалышса вә ја ону данламаға башласа, ики дәфә десин: “Һәгигәтән, мән оруҹам!”. (Бухари, 1894; Мүслим, 1151),
Беләликлә, Рамазан ајында мөмин динҹлик вә әмин-аманлыг һисси газаныр.
Хәстәлик сәбәбиндән оруҹу бурахан шәхс, сағалдыгдан сонра, оруҹун она зәрәр вермәјәҹәји заман, бурахылмыш оруҹ ҝүнләринин әвәзини өдәмәлидир. Әҝәр шәхс үмидсиз шәкилдә шәфасы тапылмајан хроники хәстәликдән әзијјәт чәкирсә, о, Рамазан ајында бурахдығы һәр оруҹ үчүн ән чох истеһлак едилән мәһсулун, мәсәлән, тахылын бир-бир мүддү ҹәримә (фидјә) өдәмәлидир.
Ифтар вә саһур
Ифтара ҝүн батандан дәрһал сонра вә мәғриб намазы вахтындан әввәл башламаг мәсләһәтдир. Сәһл ибн Сәаддан өтүрүлән һәдисдә Аллаһ Рәсулунун ﷺ белә дедији билдирилир:
“Инсанлар оруҹу ачмаға тәләсдикҹә рифаһ ичиндә олмагдан галмазлар”. (Бухари).
Оруҹу хурма илә ачмаг мәсләһәтдир.
Сәлман ибн Әмирдән нәгл олунур ки, Аллаһ Рәсулу ﷺ демишдир:
“Әҝәр сизләрдән һәр һансы бириниз оруҹ тутуб вә ону ачмаға һазырлашырса, гој хурма илә ачсын, әҝәр хурма тапмаса, онда - су илә ачсын, чүнки, һәгигәтән, су тәмизләјир”. (Имам Әһмәд, 16226; Әбу Дауд, 2355; Ибн Мәҹаһ, 1699; Тирмизи, 658).
Пејғәмбәр оруҹуну ачанда үч хурма јејәрди, сонра ахшам намазы гылар вә јалныз сонра јемәјә отурарду. Хурма асанлыгла һәзм олунур, ҝүҹ верир вә бәдәни мөһкәмләндирир. Бәдәнә дахил олан хурма ганы глүкоза илә дојурур, бунун сајәсиндә инсанын аҹлыг һисси кәсилир. Он дәгигә әрзиндә глүкоза ган дөвранына дахил олур вә орадан - бејнин аҹлыг вә тохлуға ҹавабдеһ һиссәсинә, бејин јемәјин ҝәлмәси һаггында сигнал верир вә аҹлыг һисси кечир. Бунун сајәсиндә артыг намаз гыландан сонра тәләсмәдән вә һәддиндән артыг вә тәләсик јемәклә сағламла зәрәр вермәдән раһатҹа јемәк олар, чүнки бәдән артыг хурма јемәкдән әввәлки аҹлығы һисс етмир.
Әҝәр хурма јохдурса, онда, һәдисдә дејилдији кими, су илә ифтар едирик. Сујун чох сојуг дејил, отаг температурунда олмасы даһа јахшыдыр, чүнки аҹгарына чох сојуг су ичмәк бәдәни стресә сала биләр ки, бу да зәифлијә вә иммунитетин азалмасына сәбәб олур.
Јемәјин ашағыдакы әрзаглардан ибарәт олмасы арзу едилир: там буғда унундан чөрәк вә диҝәр ун мәһсуллары, зүлаллар (гоч, тојуг әти, балыг), әт булјонлары, тәрәвәз шорбалары, плов, салатлар, гуру мејвәләр, курага (ајсы гурусу) компоту, мејвә, тәрәвәз вә ҝөјәрти (ҹәфәри, шүјүд).
Ағ ун, ширин газлы ичкиләр, мајонез, кетчуп, фастфуд, јарымфабрикатлар, конфет вә зәрәрли әлавәләр олан диҝәр әрзаг мәһсуллар (бүтүн Рамазан ајы үчүн вә даһа сонра) истисна едилмәлидир; јалныз тәбии мәһсулларла гидаланмаға чалышмаг лазымдыр.
Саһур
Ҝүндүз оруҹундан әввәл мүсәлманларын сүбһгабағы јемәји саһур адланыр.
Әнас ибн Маликдән нәгл олунур ки, Рәсулүллаһ ﷺ демишдир:
“Саһур един (јәни сүбһдән әввәл јејин), һәгигәтән саһурда бәрәкәт вар”. (Бухари, 1923; Мүслим, 1095).
Абдуллаһ ибн Өмәрдән өтүрүлән башга һәдисдә билдирилир ки, Аллаһ Рәсулу ﷺ демишдир:
“Һеч олмаса бир гуртум су илә саһур един”. (Ибн Һиббан, 3476).
Буна ҝөрә дә һеч олмаса бир гуртум су ичиб саһур етмәк мәсләһәтдир.
Саһур үчүн тәркибиндә мүрәккәб карбоһидратлар олан јемәк јарарлыдыр, чүнки о, узун мүддәт һәзм олунур вә бәдәни бүтүн ҝүн үчүн лазыми енержи илә тәмин едир. Бунлар там буғда унундан чөрәк, јарма јемәкләри (пахлалы, гарабашаг јармасы, дүјү вә с.), макарон, кәсмик, пендир, тәзә тәрәвәз салатыдыр. Ичкиләрдән - бал сују вә гуру әрик компоту. Протеин гидалары да әлавә етмәк олар: әт, балыг, јумурта, гоз-фындыг вә с.
Бәдәнин јаға еһтијаҹы олдуғундан јемәјә кичик гујруг тикәси (һисә верилмәмиш) әлавә етмәк, салатлара зејтун јағы гатмаг олар. Ифтар вә саһур арасында тәравиһ намазларындан сонра бир аз гурудулмуш мејвә, гоз, бадам вә с. јемәк олар.
Ифтар вә саһур заманы унутмамаг ваҹибдир ки, чох јемәк олмаз, мәдәни долдурмадан орта дәрәҹәдә јемәјә чалышмаг лазымдыр, чүнки Аллаһ үчүн ән нифрәт едилән јемәклә долу мәдәдир, һәтта јемәк һалал олса да.
Ахшам саатларында ҝүн әрзиндә јемәдијимизи әлавә етсәк, онда белә оруҹун нә мәнасы вар? Биз билирик ки, оруҹун мәнасы аҹлыг һисс едиб вә бунунла да там јемәк имканы олмајан касыблара шәфгәт ҝөстәрмәк, онлара көмәк етмәјә чалышмагдыр.
Һәм дә аҹлыг васитәсилә биз бәдәнимиздә шејтан үчүн ҝиришләри даралдыр вә нәфсимизи Јараданымыза - Бөјүк Аллаһа итаәт етмәјә мәҹбур едирик.
Әнас ибн Маликдән нәгл олунур ки, Аллаһ Рәсулу ﷺ демишдир:
“Һәгигәтән, шејтан инсан бәдәниндә дамарларда ган кими һәрәкәт едир”. (Бухари, “Әл-Әдәбүл-мүфрәд”, 1288; Мүслим, 2174; Әбу Дауд, 4719).
Һәм дә гејд етмәк лазымдыр ки, оруҹун әсл мәнасы – тәкҹә јемәкдән имтина етмәк дејил, һәм дә ҝүнаһлы һәр шејдән, хүсусән дә диллә бағлы ҝүнаһлардан имтина етмәкдир.
Әбу Һүрејрәдән рәвајәт олунур ки, Аллаһ Рәсулу ﷺ демишдир:
“О гәдәр оруҹ тутан вар ки, оруҹлары онлара аҹлыгдан башга һеч нә вермәди! Вә нә гәдәр дә ҝеҹә намазына дуран вар ки, ондан јухусузлугдан башга һеч нә алмырлар”. (Ибн Мәҹа, 1690).
Бу ајда оруҹ тутмагда вә диҝәр хош әмәлләрдә Аллаһдан көмәк диләјирик.
