Valideynlərin uşaqlardan əvvəl tərbiyə olunmasının əhəmiyyəti

Uşaqların tərbiyəsi və həyatın müxtəlif dövrlərində onlarla münasibət valideynlər üçün çoxlu çətinliklər yaradır. Çox vaxt ata və analar uşaq tərbiyəsinin ən optimal metodu barədə və onlarla münasibəti necə qurmaq haqqında soruşurlar.

İmam əl-Qəzali demişdir: "Həqiqətən, övladlarımız qiymətli daş-qaşdır". Alimlər isə deyirlər: " Böyüklər isə həmin daşları işləyən ustalara bənzəyirlər. Təəssüf ki, onlar öz övladlarını tərbiyə etməyə başlamazdan əvvəl, özləri istiqamətləndirilməyə və nəsihətə ehtiyac duyurlar.".

Çoxlu sayda insan həlaka uğramışdır və buna səbəb çox vaxt onların valideynləri olmuşdur. Bu, valideynlərin uşaqları tərbiyə etməkdə və onlara dinin əsaslarını və gözəl əxlaqı öyrətməkdə səhlənkarlığı üzündən baş vermişdir.

Bəzi valideynlər övladlarını asi olmaqda günahlandırır, uşaqlar isə onlara cavab verir: "Ey atam, mən kiçik ikən sən mənə qarşı laqeyd idin, mən böyüyəndə sənə qarşı asi oldum, sən məni uşaqlıqda itirdin, mən də səni qocalıqda itirirəm".

Alimlər dəqiq müəyyən etmişlər ki, uşaq dünyaya gəldikdən sonrakı ilk illərdə verilən tərbiyə çox təsirli olur və bu tərbiyə insanın bütün sonrakı həyatına böyük təsir göstərir.

Uşağın hissləri valideynin ona olan münasibətindən asılı olaraq inkişaf edir. Əgər uşağa özünü yaxşı hiss etdirirsənsə, onu sevdiyini göstərirsənsə, o da özü haqqında yaxşı fikirdə olacaq, özünü tam dəyərli bir şəxsiyyət hesab edəcək.

Əgər uşağa qarşı səbirsizsənsə, onu gecə-gündüz danlayırsansa, ona pis insan olduğunu başa salırsansa, onun özünə hörməti aşağı olacaq və bu, sonda qəm-qüssəyə, kədərə, həyatda öz yerini tapa bilməməyə və ya əksinə, etiraza, üsyana və itaətsizliyə gətirib çıxara bilər.

Övladını yaraşmayan əməllər edərkən gördükdə, ona başa sal ki, nöqsan onun şəxsiyyətində deyil, davranışındadır və qınağı məhz davranışa yönəlt, şəxsiyyətin özünə yox.

Qəti mövqe

Heç bir halda uşağı dünən danladığın əmələ görə bu gün tərifləmə. Həmçinin dünən təriflədiyin işə görə bu gün danlama. Özün də heç vaxt övladına qadağan etdiyin əməlləri etmə.

Uşağı ona qarşı sevgi olmadan dolğun şəkildə tərbiyə etmək mümkün deyil. Övladlarınızı hikmətlə sevməyə çalışın. Uşaqları sevmək onlara hər şeydə tam sərbəstlik vermək demək deyil. Həqiqətən, Peyğəmbər ﷺ səhabələrini sevirdi, bununla belə onların üzərinə müxtəlif vəzifələr və tapşırıqlar qoyurdu.

Bir çox analar dəcəl uşaqları danlamaqdan yorulur və uşaqları belə sözlərlə hədələyirlər: "Gözlə, atan işdən gəlsin, sizə dərs verər".

Amma problem ondadır ki, ata işdən yorğun gəlir və evdə sakitliyə ehtiyacı olur. Ata qətiyyən istəməz ki, həyat yoldaşı onu evin astanasında "Mən tək uşaqların öhdəsindən gələ bilmirəm, sən nəsə etməlisən" sözləri ilə qarşılasın.

Bununla yanaşı, valideynlər Allahın qədərini unutmamalıdırlar.

Valideynlər çox vaxt uşaqları düzgün tərbiyə etməyə çalışırlar, amma bu lazımi faydanı verməyə bilər. Allahın rəhmətindən ümidinizi üzməyin, övladlarınız üçün Uca Allahdan dua istəyin.

Peyğəmbər ﷺ buyurmuşdur: "Özünüzə, övladlarınıza və mal-dövlətinizə bəd dua etməyin (zərərinizə dua etməyin)..." (Muslim, 3009)

Peyğəmbər Davud dedi: “Ey Rəbbim! Oğlum üçün mənə necə olmuşdunsa, elə ol.” Uca Allah buyurdu: “Ey Davud! Oğluna de ki, o da Mənə qarşı sənin Mənə qarşı olduğun kimi olsun. O zaman Mən də ona qarşı sənə necə olmuşamsa, elə olaram.”

Övladlarınıza Uca Allaha və Onun Peyğəmbərinə ﷺ sevgini aşılayın, qəlblərinə təqvanı əkin, qocalıqda sizə yaxşı münasibət göstərmələrinə şərait yaradın.

Həmişə yadda saxla ki, uşaqlar sənə Uca Allah tərəfindən əmanətdir və onlar tezliklə sənin evini tərk edəcəklər, ona görə də onları həyatda düzgün yönləndirməyə çalış, onlara vaxtını və diqqətini ayır, onlarda şəxsiyyət formalaşdır — bu, sənə onları tərbiyə etməkdə kömək edəcək.

Həyatın çətinlikləri ilə qarşılaşdıqda onlara başa sal ki, hər bir çətinlik gec-tez sona çatır. Gözəl və rahat günlər gəldikdə isə onların qədrini bilməyi öyrət. Və bil ki, ey ata, bu gün sən onlarla birlikdəsən, lakin çox keçmədən yollarınız ayrılacaq. Onlarla keçirdiyin vaxtın qədrini bil, bu anlardan zövq al və onlardan qafil olma. Əks halda, sonradan peşmançılıq və kədər səni bürüyəcək.

İmam əl-Qəzali demişdir: "Valideynlərin həyatının əvvəlində diqqətsiz buraxdığı uşaqda çox vaxt alçaq keyfiyyətlər inkişaf edir: yalan, paxıllıq, oğurluq, böhtan, cinayətə meyillilik. Bütün bunların qarşısını vaxtında verilən yaxşı tərbiyə ilə almaq olar".

Alimlər deyirlər: "Ey valideynlər, siz deyirsiniz ki, övladlarınız sizin üçün ən qiymətli insanlardır, amma bununla yanaşı bu sözləri öz tərəfinizdən müəyyən əməllərlə də təsdiqləmək lazımdır. Məgər görmürsünüz — çoxlu insan yad adamlara yaxşı təsir bağışlamaq üçün öz davranışına fikir verir, amma öz övladlarına və zövcələrinə qarşı gözəl davranmağa çalışmır. Halbuki onlar başqalarından daha çox gözəl münasibətə layiqdirlər".

Bu o demək deyil ki, hər bir insan tərbiyənin bütün metodlarında müvəffəq ola bilər. Ola bilsin, hamının nümunəvi valideyn olmaq üçün səbri çatmaz. Amma hər kəs bu istiqamətdə yorulmadan öz üzərində işləməli və öz davranışını düzəltməlidir, o zaman övladlarımız da düzələr.