Рамазан – Гуран ајыдыр
Һөрмәтли мүсәлман гардаш вә баҹылар! Мүбарәк Рамазан ајы – шүалары сөнмәјәҹәк Гуран ајыдыр. Гуран – мүсәлманларын гәлбини нурландыран вә Гијамәт ҝүнүнә гәдәр ишыгландыраҹаг парлаг мәшәлдир.
Рамазан – ајлардан ән јахшысыдыр, чүнки бу, Гураны охумаг вә өјрәнмәк, Мүгәддәс Китаб үзәриндә дүшүнмәк вә, тәбии ки, она риајәт етмәк ајыдыр. Чүнки Гурани-шәриф мәһз бу ајда назил олмушдур. Аллаһ-тәала бујурмушдур (мәнасы): “Рамазан ајы – бүтүн инсанлара доғру јолу ҝөстәрән, бу јолу ачыг дәлилләри илә ајдынлашдыран вә һаггы батилдән ајыран Гуранын бәшәрә әлдә рәһбәр кими назил едилдији ајдыр” (Сурә әл-Бәгәрә, ајә185). Бу ајәдә Уҹа Аллаһ оруҹлуг ајыны мәдһ едир, тәрифләјир вә ону диҝәр ајларын үстүндә уҹалдыр, чүнки ону О, Мүгәддәс Гуран үчүн сечмишдир. Һәдисдә һәмчинин дејилмишдир ки, бүтүн сәмави китаблар пејғәмбәрләрә Рамазан ајында ҝөндәрилмишләр (Әһмәд). Бүтүн галан китаблар дәрһал там назил олмуш, Гуран исә әввәлҹә “Бејт үл-Иззәјә” назил олмуш, бу, биринҹи ҝөјләрдә јерләшир, вә бу да Рамазан ајында, Гәдәр (гәдир) ҝеҹәси – Лејләт үл-Гәдрдә олмушдур. Сонра ајры-ајры (мүстәгил) –ајә ајә ардынҹа, бир-бир, ики-ики, беш-беш ја да алты-алты ајәләрлә – мүәјјән суаллар ортаја чыханда Китаб ијирми үч ил әрзиндә назил олмушдур. Вә белә ајрыҹа назил етмәнин һикмәтини Аллаһ-тәала бизә изаһ едир (мәнасы):
“Иман ҝәтирмәјәнләр (кафирләр) дедиләр: “Нә үчүн Гуран бүтөв, бирдәфәлик ендирилмәди?”. Һәгигәтән, Биз Гураны һиссә-һиссә (ајә-ајә) назил етдик ки, ону һиссә-һиссә охујуб онунла таныш оланда, Ҹәбраил аһәнҝлә, тәләсмәдән, тәмкинлә (ону) сәнә һиссәһиссә охујанда вә сән јадында сахлајанда сәнин (ја Мүһәммәд!) үрәјин диндә мөһкәм, сәбатлы, гәтијјәтли олсун” (Сурә әлФурган, ајә 32). Һәгигәтән Рамазан бу мүбарәк башланғыҹла мүсәлман үчүн бөјүк әнам вә сутканын гаранлыг вахтында ҝеҹә ибадәтиндә Гурандан бәхшишләр алмаға һазырлашмаг үчүн ҝүндүз өз гәлбини, үрәјини тәмизләмәјә мүнасиб, әлверишли мәгамдыр. Вә буна шаһид Гурандыр (мәнасы): “Доғрудан да ҝеҹә саатларында Аллаһа ибадәт үрәкдә даһа мөһкәм, давамлы, сөзләрдә даһа ајдын, гираәтдә (охумагда) даһа дүзҝүн, доғру вә ҝәрҝиндир, нәинки ҝүндүз саатларындакы ибадәт” (Сурә әл-Мүззәммил, ајә 6). Белә чыхыр ки, ҝүндүз оруҹу – тәмизлик, ҝеҹә ибадәти исә – намазлар вә Гуран охумаг – гәлбин бәзәјидир.
Ибн Аббас һекајәт етмишдир: “Аллаһ Елчиси инсанлардан ән сәхавәтлиси, ҹомәрди иди. Рамазан ајындан һәр ҝеҹә онун јанына ҝәлиб Гураны өјрәдән Ҹәбраили u гаршылајанда о, даһа да ҹомәрд, әлиачыг олурду, - бу заман о, азад күләкдән дә сәхавәтли олурду” (әлБухари, Мүслим). Ибн Рәҹәб демишдирки, бу һәдис Гураны өјрәнмәјин арзу олундуғуну ҝөстәрир, Ону охумаг вә гулаг асмаг хүсусилә Рамазан ајында јахшыдыр. Бу һәдис һәм дә онун сүбутудур ки, бу ајда Гураны чох охумаг јахшыдыр. Һәдисдән ҝөрүндүјү кими, Пејғәмбәри өјрәтмәк ҝеҹә баш верирди, бу да ону ҝөстәрир ки, Гураны Рамазан ајында мәһз ҝеҹә охумаг јахшыдыр. “Һәгигәтән ҝеҹә ишләр, гајғылар кәсилир (гуртарыр, битир) вә адам бүтүн ҹидди-ҹәһдини ону охумаға вә үзәриндә дүшүнмәјә јөнәлдә билир” (Ләтаиф әлМәариф). Аллаһ ﷻ Гуранын мәналары вә һикмәтләри үзәриндә дүшүнмәјә чағырырды, вә Рамазан ајынын ҝеҹәләри заманы буну даһа јахшы еләмәк олур. Аллаһ-тәала, инсанлара мүраҹиәт едәрәк, дејир (мәнасы):
“Онлар Гуран барәсиндә дүшүнмәзләрми? Јохса үрәкләринә килид вурулмушдур? (Јохса үрәкләринин өз килидләри вардыр?)” (Сурә Муһәммәд, ајә 24). Нијә Аллаһ ﷻ бизи Гуран барәсиндә дүшүнмәјә чағырыр? Чүнки Аллаһ ﷻ сөзләринин дүзҝүн баша дүшүлмәмәси секталар вә ҝәнҹләрдә радикал мејлләрин јаранмасына сәбәб ола биләр. Аллаһ Кәламыны баша дүшмәк үчүн биз Гуран тәфсирләрини охумалыјыг. Бизим салеһ әҹдадларымыз (сәләф әссалиһин), Аллаһын рәһми онларын үзәринә олсун, Рамазан ајында Гураны охумагда гәрибә тәрздә сәј ҝөстәрирдиләр; онлар башга ишләрини гојурдулар ки, Аллаһын Кәламындан јајынмасынлар. Рамазан ҝәләндә әзЗүһејр дејәрди: “Һәгигәтән бу Гураны охујан вә јемәклә сәдәгә верән ајдыр”. Ибн Һаким демишдир: “Рамазан ҝәләндә имам Малик һәдис охумагдан вә илаһијјатчыларла отурмагдан Гуран охумаға “гачарды”. Әбд әр-Рәззаг демишдир: “Рамазан ҝәләндә Сүфјан әс-Сәври бүтүн галан ибадәти гојуб Гуран тәрәфә чевриләрди”. Бизим салеһ сәләфләримиз ај әрзиндә бир нечә дәфә Аллаһ Китабыны охујуб гуртара биләрдиләр, неҹә ки буну бизә етибарлы имамлар чатдырмышлар. Белә, Әсвәд Рамазан ајында һәр ики ҝеҹәдә Гураны охујуб гуртарарды, Рамазандан кәнарда исә ону алты ҝеҹәјә битирәрди.
Кәтадә галан ајларда Аллаһ Китабыны һәфтә әрзиндә мүталиә едәрди, Рамазанда исә – үч ҝеҹә әрзиндә; Рамазан ајынын сон он ҝүнү ҝәләндә исә, о һәр ҝеҹә Гураны охујуб баша чатдырарды! Рәби бин Сүлејман демишдир ки, имам әшШәфии Рамазан ајында алтмыш дәфә Гуран охујарды, бунларын һамысы да намазда. Имам Малик, Аллаһ ондан разы олсун, демишдир: “Доғрудан да мәнә Рамазанда Өмәр бин Һүсејнин јанында намаз гылан данышмышдыр ки, о һәр ҝеҹә Гуран охумаға јенидән башлајарды (әл-Бејһәки фи әш-шиб). Гураны өјрәнмәк һаггында Пејғәмбәр ﷺ демишдир: “Сизләрдән ән јахшысы Гураны охујан вә ону башгаларына өјрәдәндир” (әл-Бухари). Гураны охуја билмәк – мүсәлман үчүн бөјүк немәтдир. О, бу әлверишли мәгамдан – Аллаһ Гураны өјрәнмәк вә охумаг үчүн назил етдији ајдан истифадә етмәлидир. Гураны өјрәнмәк истәјән диндарлара ону өјрәнмәкдә вә охумаг истәјәнләрә – охумагда Аллаһ көмәк олсун!
