GÜNÜMÜZDE BOŞANMA
GÜNÜMÜZDE BOŞANMA
Boşamanın hukuku ilgilendiren yönleri ve sonuçları vardır. Günümüzde evlilik gibi boşanma da yetkili kurumlara tescil ettirilmelidir.
Boşamak, bir çift sözle kadının bütün hukukunu bitirmek değildir. Bu kadının mehri, nafakası, iddet müddetince kalacağı yer, çocukların nesebinin tesbiti, bakım ve terbiyesi, mirasçıların belirlenmesi gibi hukuku ilgilendiren birçok hak ve görevler vardır.
Bütün bunları dikkate alan son devir Osmanlı hukukçuları aile hukukuyla ilgili yaptıkları yeni düzenlemelerde evliliğin ve boşanmanın ilgili ve yetkili makamlara ayrıca onaylatılmasını gerekli görmüşlerdir.
Bugün boşanma konusunda doğabilecek haksızlıkları ve özellikle kadının zararını önlemek için, dinimizin tavsiye ettiği usul takip edilmelidir.
Kocanın, yuvayı devam ettirmek için söz ve tavırla yapabileceği bir şey kalmamış ise, ikinci safhaya geçilmelidir. Bu safha arabulucu hakemlere gitmektir. Hakemler her iki aileden seçilir. Hakem seçilen kimseler akıllı, bulûğa ermiş, tecrübeli, adaleti gözeten, en yakın çevreden, samimi olarak barış isteyen iki müslüman olmalıdır. Yakın aile çevresinde bu vasıflarda kimse yoksa diğer müslümanlardan da olabilir. Hakemlerden de olumlu sonuç çıkmazsa, sonuç ayrılmaktır. Bu safha hâkimi ilgilendirir. Konuyu mahkemeye intikal ettirmelidir.
Koca hanımını dinin mubah gördüğü bir yolla boşamış ve dönüş imkânı kalmamış ise, hem kendisinin hem de boşadığı kadının başkasıyla evlilik yolunu açması lâzımdır. Bunun için sözlü boşamak ile yetinmememli, mahkemeye gidip boşamayı ayrıca tescil ettirmelidir.
Nikâh Kutsal Bir Emanettir; Şaka ile Zedelenemez
Nikâh ve boşama konusu şaka kabul etmez. Bu konu din ve iman gibi kutsal, kıymetli ve nazik bir iştir. Bir mümin şakadan, “Ben dinden çıktım!” diyemeyeceği gibi şakadan da olsa mukaddes hiçbir şeye dil uzatmaz, alaya almaz. Bunlardan her zaman sakınması gerektiği gibi; hanımına karşı kullanacağı boşama sözlerine de dikkat etmelidir. Dikkat etmezse sonucun ciddî olduğunu bilmelidir.
Koca, şakadan da olsa hanımına boşama sözlerini kullanmamalıdır. Bir kadını kocasının, “Seni boşadım veya boşamak istiyorum” sözü kadar inciten bir söz ve davranış yoktur. Koca ailesini bu şekilde şakadan da olsa incitmesin diye boşamanın şakası da ciddî kabul edilmiştir. Bir de erkek hanımını gerçekten boşadığı halde, sonradan, “Ben şakadan boşadım” diyerek bunu kötüye kullanmasın diye, şakadan boşama sözleri geçerli kabul edilmiştir.
Çeşitli Boşanma Şekilleri ve Hükümleri
Sarhoşluk veren ve dinen yasak olan bir maddeyi kendi arzusu ile kullanarak sarhoş olan kimsenin boşaması geçerlidir.
Bir kimse ölümle veya ciddî bir zararla tehdit edilerek hanımını boşaması için zorlansa, Hanefîler’e göre boşaması geçerlidir. Çünkü onun rızâsı olmamakla beraber bu işte irade ve ihtiyarı vardır; iki kötü durumdan daha az zararlısını tercih etmiştir. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelîler’e göre zorlananın boşaması geçerli değildir. Bu konuda, gerektiğinde bu fetva ile amel edilebilir. Çünkü insan içinden hiç istemediği bir şeyi, bazan tehdit ve zorlama altında ifade etmiş olabilir. Osmanlı Hukuk-ı Aile Kararnâmesi 105. maddede tehdit altında zorlanarak yapılan boşamanın geçersiz olduğu kabul edilmiştir.
Bir kimse boşama niyeti olmadan şaka ile gayri ciddî bir şekilde hanımını boşasa, Hanefî ve Şâfiî mezhebine göre bu boşama geçerlidir. Örneğin, bir kadın şaka olsun diye kocasına, “Beni boşa” derse kocası da aynı şekilde şaka olarak, “Seni boşadım” diye cevap verse boşama meydana gelir. Çünkü şakacı kimse boşamanın sonuç doğurmasına razı değilse de, bu sözü bilerek ve isteyerek söylemiştir. Konu ile ilgili Peygamber Efendimiz ﷺ şöyle buyurmuştur: “Üç şeyin şakası da ciddîsi de ciddîdir; nikâh, boşama ve dönüşlü boşamada eşine dönmek.” (Ebû Davud, Talâk, 9)
Hata ile boşama geçerli değildir. Bir kimse hanımına, “Sen hoşsun” demek isterken, dili sürçüp, “Sen boşsun” dese, bu boşama olmaz.
Dilsizin boşaması da nikâhı gibi işaretle olur. Şayet yazı yazmayı biliyorsa bu durumda boşaması yazı ile olur.
Koca, açık boşama ifade eden sözleri içeren mektubu imzalayarak eşinin adresine göndermesiyle boşama gerçekleşir. Çünkü yazı ile hitap, söz ile hitap gibidir. Şâfiîler’e göre mektupta yazılan ifadeler açık olsa bile yazı ile boşama “kinayeli sözlerle boşama” niteliğindedir. Bu yüzden ayrıca boşama niyetinin bulunması gerekir.
Telefonla Boşama geçerlidir. Bir kimse telefonla eşine karşı veya bir başkasına eşini boşadığını ifade ederse hanımı boşanmış olur. Sırf kalpten niyet edilmesiyle ve akıldan geçirilmesiyle boşama olmaz. Çünkü boşamanın rüknü olan irade beyanı açık veya kinayeli (kapalı) sözlerle söylenmedikçe veya yazılmadıkça boşama gerçekleşmez.
Boşamanın bir şarta bağlanması durumunda bu şart gerçekleşince boşama da gerçekleşir. Bu şart gerçekleşene kadar evlilik devam eder. Örneğin kocanın hanımına, “Benden izinsiz evden çıkarsan boşsun” demesi gibi ki, bu durumda kadının izinsiz evden çıkmasıyla boşanmış olur.
