NAMAZIN VACİPLERİ

NAMAZIN VACİPLERİ

Namazın farzlarının yanı sıra vacipleri de vardır. Hanefi fıkıh âlimlerinin vacip olarak kabul ettikleri hususların bir kısmı diğer mezheplere göre farz, bir kısmı da sünnet olarak kabul edilmiştir. Bu vaciplere riayet edildiği zaman namazın farzları tamamlanıp noksanları telafi edilmiş olur. Hanefilere göre vaciplerden birini unutarak terk eden ya da geciktiren kimsenin namazın sonunda sehiv secdesi yapması gerekir ve bu secdenin hükmü de vaciptir. Vaciplerden birinin kasten terk edilmesi halinde, namazın yeniden kılınması gerekir.

Hanefilere göre namazın vacipleri şunlardır:

1. Namaza başlarken yalnız Allah ﷻ ismiyle yetinmeyip büyüklüğü ifade eden “Ekber” sözünü de ilave ederek başlamak.
2. Fatiha suresini okumak. “Fatiha’yı okumayan kimsenin namazı yoktur” (Tirmizi, Mevakit, 69) hadisini Hanefiler “Sevabı, fazileti eksik olur” şeklinde anlamışlardır.
3. Farz namazların ilk iki rekâtında; vacip, sünnet ve nafile namazların her rekâtında Fatiha’dan sonra kısa bir sure veya buna denk miktarda ayet veya ayetler okumak. Sure eklemek anlamına gelen “zamm-ı sure” diğer mezheplerde sünnettir. Bu konuda Ebu Said el-Hudrî şöyle demiştir: “Biz namazda, Fatiha ile birlikte kolayımıza gelen ayetleri okumakla emrolunduk.” (Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, III, 2)
4. Fatiha’yı zamm-ı sureden önce okumak.
5. Farz namazlarda farz olan kıraati, ilk iki rekâtta yerine getirmek.
6. Yalnız başına namaz kılan kimsenin, sabah, akşam ve yatsı namazlarını dilerse aşikâre bir okuyuşla ve dilerse gizli bir okuyuşla kılması. Geceleyin kılınan nafile namazlarda da hüküm böyledir. Fakat öğle ile ikindi namazlarında ve gündüz kılınan nafile namazlarda ayetleri içten, gizli olarak okumak vaciptir.
7. İmam olan kimsenin, cemaatle kılınan namazlardan sabah, cuma, bayram, teravih, vitir namazlarının her rekâtında, akşam ve yatsı namazlarının ilk iki rekâtlarında kıraati açıktan yapması, öğle ve ikindi namazlarının bütün rekâtlarıyla akşam namazının üçüncü ve yatsı namazının da son iki rekatında kıraati içinden -gizli okuyuşla- yapması.
8. Secdede alın ile birlikte burnu da yere koymak.
9. Üç ve dört rekâtlı namazların ikinci rekâtının sonunda oturmak (ka’de-i ula/ilk oturuş).
10. İlk ve son oturuşlarda tahiyyatı okumak.
11. Namazların farzlarında sıraya riayet edilmesi, iki farz arasına farz olmayan bir şeyin girmesine meydan verilmemesi. Farz olan kıyamdan (ayakta duruştan) sonra rükuya gidilmesi, rükûdan sonra da secdeye varılması.
12. Namazın sonunda sağ ve sol taraflara selam vermek.

Namazdan çıkmak için son oturuşta (ka‘de-i ahire) yüzün sağa ve sola çevrilerek belirli kelimelerin söylenmesi selam ve teslim olarak adlandırılmış, birincisine “es-selamü’l-evvel” (et-teslimetü’l-ula), ikincisine “es-selamü’s-sani” (et-teslimetü’s-saniye), ikisine birden “et-teslimetan” denilmiştir.

Namazın sonunda selam vermek, vaciptir. Yani önce sağ tarafa, sonra da sol tarafa yüz çevirerek “Esselamü” demek. Böylece namaz bitmiş olur. Selam kelimesi üzerine “aleyküm ve rahmetullah” ilavesi vacip değil, sünnettir. Bir görüşe göre de sadece sağ tarafa selam verilmesi vaciptir, sol tarafa ise sünnet. Namazdan çıkmak için sadece bir tarafa selam vermiş olmak kâfidir. Binaenaleyh, bir tarafına selam vermiş imama artık uyulmaz.

13.Ta’dil-i erkâna riayet etmek.

14 Vitir namazlarında kunut (dua) okumak ve kunut tekbiri almak vaciptir. Bu İmam Azam’a göredir. İki İmama (İmam Ebu Yusuf ve İmam Muhammed) göre ise bunlar sünnettir.

15. Bayram namazlarına mahsus üçer ilave (zevaid) tekbir almak.
16. Sehven farzın geciktirilmesi ve vacibin terk veya geciktirilmesinden dolayı namazın sonunda sehiv secdesi yapmak.
17. Namazda okunan secde ayetlerinden dolayı tilavet secdesinde bulunmak.
18. Vaciplerin her birini de yerinde yapmak ve sonraya bırakmamak. Kur’an-ı Kerim okuduktan sonra bir zaman bekleyip sehven düşünceye dalmak ve sonra rükuya varmak gibi.

Yusuf Yakubov