NAMAZIN SÜNNETLERİ̇
NAMAZIN SÜNNETLERİ̇
Namazda farz ve vacip dışında yapılması istenen fiiller namazın sünnetlerini oluşturur. Bunların terki namazı bozmaz ve sehiv secdesini gerektirmez; fakat bunlara sürekli riayet etmek, Hz. Peygamber’in ﷺ yolunu izlemede titizlik gösterme anlamını taşır. Nitekim Peygamberimiz “Namazı benim nasıl kıldığımı görüyorsanız, öyle kılın!” (Buhârî, Ezan, 18) buyurmuştur.
Sünnetler, vacipleri tamamlayıcı özellikte olup vaciplerdeki kusur ve noksanların telafisine ve sevap kazanılmasına vesile olur. Hanefilere göre namazın sünnetlerinin başlıcaları şunlardır:
- Beş vakit farz ve cuma namazında önce ezan okumak ve kamet getirmek. Bu hüküm erkekler içindir. Vaktinde cemaatle yerine getirilen her farz namaz için ezan ve ikamet sünnet olduğu gibi, kazaya kalıp da cemaatle kılınacak farz namazları için de sünnettir. Birçok namaz cemaatle veya tek kaza edileceği zaman, bunlardan yalnız ilk kılınacak namaz için ezan okunur. Sonra gerek bu namaz için ve gerek bunun arkasından kılınacak diğer kaza namazları için birer ikametle yetinilir. Kendi evlerinde yalnız başına namaz kılacak erkekler için ezan ve ikamet müstehapdır. Gerek yolcular için gerek cemaatle namaz kılacak için ezan ve ikameti terk etmek mekruhtur.
- İftitah tekbirinde, kunutta ve bayram namazları tekbirlerinde elleri yukarı kaldırmak. Erkekler iki elini, avuçların iç kısımları kıble istikametine ve baş parmaklar kulak yumuşakları hizasına gelecek şekilde kaldırırlar. Kadınlar ise omuzlarının hizasına kadar kaldırırlar ve bu vaziyette iken “Allahu ekber” derler.
- Kıyamda sağ eli sol el üzerine koymak. Erkekler sağ elin baş parmağı ile serçe parmağını halka yaparak sol elin bileğinden tutarlar ve diğer parmaklarını sol bileğin üzerine uzatırlar. Kadınlar ise sağ ellerini göğüsleri üzerinde sol elleri üzerine halka yapmaksızın koyarlar.
- Namazların başlangıcında Sübhaneke’yi içinden okumak. Bundan sonra yine içinden Euzü-besmele çekmek ve diğer rekatlarda Fatiha’dan önce besmele çekmek ve Fatiha’dan sonra içinden “amin” demek. İmama uyan kimse Fatiha’yı okumayacağı için Euzü-besmele çekmesi gerekmez.
- Rükuya ve secdeye giderken, secdeden kalkarken “Allahu ekber” demek ve rükûdan kalkarken “Semi‘allahu limen hamideh” demek. İmama uyan kişi “Semi‘allahu limen hamideh” demez, sadece rükûdan doğrulunca içinden “Rabbena leke’l-hamd” veya “Allahümme Rabbena ve leke’l-hamd” der. Yalnız başına kılan ise bu ikisini yani hem “Semi‘allahu limen hamideh” hem de “Rabbena leke’l-hamd”ı söyler.
- Rükûda en az üç defa “Sübhane rabbiye’l-azim” ve secdelerde en az üç defa “Sübhane rabbiye’l-a‘la” demek.
- Bir özür yoksa kıyamda iki ayak arasını dört parmak kadar açık bulundurmak.
- Rükûda iken parmakların arası açık olacak şekilde elleriyle dizlerini tutmak. Kadınlar parmaklarının arasını açmaksızın ellerini dizlerinin üzerine koymakla yetinirler.
- Secdeye giderken önce dizleri, sonra elleri, sonra yüzü yere koymak. Secdeden kalkarken de önce yüzü, sonra da elleri dizlerin üzerine koyarak kıyama doğrulmak veya oturuşa geçmek. Ayrıca secdeyi, yüz iki el arasına gelecek şekilde yapmak.
- Secde oturuşları ile teşehhüd oturuşlarında sol ayağı yere yatırıp üzerine oturmak, sağ ayağı ise dikmek ve sağ ayak parmaklarını kıbleye yöneltmek. Kadınlar sol ayaklarını sağ taraflarına yatırıp beden sola meyilli bir biçimde yere otururlar (teverrük).
- Ka‘delerde (Tahiyyatlara oturuşlarda) ve celselerde (secdeler arasındaki bekleyişlerde) ellerin kıbleye yönelik olarak oyluklar üzerine konulup dizlerin tutulması sünnettir.
- Ka‘delerdeki teşehhüdlerde “La İlahe” denirken, sağ elin şehadet parmağı kaldırılıp “İllallah” denirken indirilmesi sünnettir. Bunu yaparken baş parmak ile orta parmak halka edilip diğer iki parmak bükülmelidir.
- Secdede karnı uyluklardan, dirsekleri yanlardan ve yerden uzak tutmak. Kadınlar kollarını yanlarına birleştirir ve karnını uyluklarına yaklaştırırlar.
- Farz, vacip ve müekked sünnetlerin son oturuşu ile gayri müekked sünnet ile nafile namazların her oturuşunda tahiyyattan sonra Hz. Peygamber’e ﷺ ve aline salatüselam getirmek yani salli-barik dualarını okumak.
- Her namazın son oturuşunda selam vermeden önce Kur’an’da bulunan veya hadislerde yer alan dualardan okumak. Mutad olan, rabbena dualarının okunmasıdır.
- Namazın sonunda selam verirken (selam sözünü söylerken) kişinin arkadan yanağı görülecek biçimde başını sağa ve sola çevirmesi sünnettir.
- Önünden geçilmesi ihtimali varsa sütre koymak. Cemaatle kılınan namazlarda önünden geçilme ihtimali varsa yalnız imamın önünde sütre bulunması yeterlidir. Namaz kılan kimsenin önünden geçmek mekruhtur ve edebe aykırıdır. Hz. Peygamber ﷺ “Namaz kılan kimsenin önünden geçen bir kişi bunu yaparak ne kadar günah kazandığını bilmiş olsaydı oradan geçmeden kırk yıl beklemek bile kendisi için daha hayırlı görünürdü” (Ebu Davud, Salat, 111) buyurmuştur.
Namaz kılan kimsenin önünden geçme yasağı, kişinin normal olarak secde edebileceği mekânla sınırlıdır. Bu sebeple geniş bir alanda namaz kılan kimsenin, gelip geçenlere uyarmak amacıyla secde edeceği mekânı sınırlamak üzere sütre edinmesi meşru kılınmıştır. (Ebu Davud, Salat, 112) Sütrenin dışından geçmekte ise bir sakınca yoktur.
Kişinin önünden bilerek geçmek, namaza ve namaz kılana saygısızlık olacağından ve günahı gerektirdiğinden bundan kaçınılması lazımdır. Namaz kılan kimse, önünden geçmek isteyeni engellemek için “Sübhanallah” diyebilir. Eli ile gözü ile yahut başı ile hafifçe işaret edebilir. Sütrenin bulunması, namaz kılanın dağınık düşüncelerini kaldırıp ibadete kendini vermesine, gözünü ve gönlünü bir çerçeve içinde tutmasına yardımcı olur.
- Namazda (takke, sarık vb.) başı kapatmak.
