Dünden bugüne kudüs

M.Ö.1230: İsrailoğulları Mısır’dan çıktılar.

M.Ö.1190: İsrailoğulları, Filistin topraklarına girdi ve Eriha’dan başlayarak Kutsal Toprakları ele geçirmeye başladı.

M.Ö.1020: Kral Saul, Kudüs’ü ele geçirerek İsrailoğullarının topraklarına kattı.

M.Ö.1000: Hz. Davud’un u krallığı altında Birleşik İsrail Krallığı kurulur ve Kudüs başkent ilan edilir.

M.Ö.961: Beytülmakdis, Hz. Süleyman u tarafından inşa ettirildi.

M.Ö.922: İsrail Krallığı güneyde dindar Yehuda ve kuzeyde laik İsrail olmak üzere ikiye ayrılır.

M.Ö.722: Laik İsrail krallığı, Babilliler tarafından yıkıldı.

M.Ö.587: Yehuda krallığı Babilliler tarafından yıkıldı ve Kudüs istila edildi. Beytülmakdis, Babilliler tarafından harap edildi.

M.Ö.539: Babil İmparatorluğu’nun yıkılmasıyla Filistin toprakları Fars İmparatorluğu’nun eline geçti.

M.Ö.515: Beytülmakdis yeniden inşa edildi.

M.Ö.330: Büyük İskender, Doğu seferinde Filistin’i imparatorluk topraklarına kattı.

M.Ö.323: Filistin, Helen İmparatorluğu’nun bir parçası oldu.

M.Ö. 167: Yahudiler, Yunanlara karşı ayaklandı. Makabi İsyanları.

M.Ö.63: Kudüs, Roma İmparatorluğu’nun toprağı oldu.

M.Ö.37: Kral Büyük Herod, Roma’ya bağlı Yahudi Krallığının başına geçer ve Beytü’l-Makdis’i yeniden inşa etti.

70: Romalılar, Kudüs’ü ele geçirirler ve şehri yerle bir ederler ve Beytü’lMakdis’i yıkarlar.

132: Bar Kohba isyanları ile başarısız olan Yahudiler Filistin’deki son darbesini yer ve uzun müddet Kudüs Yahudilere kapatılır.

324: Bizans İmparatoru Konstantin, Hıristiyanlığı devletin resmî dini olarak kabul etti.

451: Kudüs Patrikliği tesis edildi.

614: Kudüs’ü istila eden Farslılar, şehirdeki bütün Hıristiyan mabetlerini yağmaladılar.

627: Bizans İmparatoru Heraklius, Kudüs’ü Farslılardan geri aldı.

638: Ebû Ubeyde b. Cerrâh’ın kuşattığı şehrin anahtarlarını, Hz. Ömer bizzat gelip Patrik Sophronios’tan aldı.

660: Hz. Muâviye , Kudüs’te halifeliğini ilan edip biat aldı.

685-691: Kubbetü’s-sahra, Emevî Halifesi Abdülmelik tarafından yaptırıldı.

699: Abdülmelik ibn Mervan, Mescid–i Aksa’yı inşa ettirdi.

878: Kudüs, Tolunoğulları’nın Filistin’i ele geçirmesiyle bu devletin idaresine girdi.

905: Kudüs, İhşidîler’in kontrolüne geçti.

906: Kudüs, Şiî Fâtımîler’in hâkimiyetine geçti.

1071: Selçuklu komutanlarından Atsız Kudüs’ü ele geçirip hutbeyi Abbâsî halifesi ve Sultan Alparslan adına okutmaya başladı. Fâtımîler,

1098’in Temmuz’unda Selçuklular arasındaki mücadeleden faydalanıp şehri tekrar aldılar.

1099: Haçlılar Kudüs’ü ele geçirdiler. Şehirdeki müslümanları ve Yahudileri yok ettiler.

1187: Hıttîn Savaşı’nda Haçlılar’ı büyük bir yenilgiye uğratan Selâhaddin-i Eyyûbî Kudüs’ü tekrar ele geçirdi.

1192: Haçlıların Kudüs’ü tekrar ele geçirme çabaları, Selâhaddin-i Eyyûbî ile yaptıkları bir anlaşma ile sonlandı.

1244: Bölünen Eyyûbîler’in arasındaki çekişmede Suriyeli Eyyûbîler’in lehine Hârezmliler Kudüs’e girdi.

1250-1260: Suriye Eyyûbîleri’yle Memlük çekişmesi vuku buldu. Şehir bir müddet iki taraf arasında el değiştirdi.

1260: Moğollar Filistin’i istila ettiler.

1492: Yahudiler İspanya’dan sürüldü. Bazı Yahudiler Filistin’e yerleşti.

1516: Yavuz Sultan Selim, Aralık ayında Kudüs’e girdi. Bu tarihten itibaren Kudüs, Memlukler devrindeki sükûnetini büyük ölçüde muhafaza etti.

1560: Joseph Nasi, Tiberya’da bir Yahudi Devleti kurmaya kalkıştı.

1663: Sahte Mesih Sabatay Sevi Kudüs’ü ziyaret etti.

1798: Napolyon, Filistin’in sahil şeridini işgal etti. Kudüs’e uğramayan Napolyon, Akra Kalesinde Cezzar Ahmet Paşa’ya karşı savaştı ve kaybetti.

1831-40: Kavalalı Mehmed Ali Paşa, dokuz yıllığına Kudüs’ü Osmanlı idaresinden kopardı.

1837: Filistin’deki asıl Yahudi şehri olan Safed, bu yıl meydana gelen büyük bir depremle yıkıldı ve şehirdeki Yahudi nüfus Kudüs’e kaydı.

1852: Sultan Abdülmecid Han, kutsal topraklarda statüko ilan etti.

1854: Kutsal topraklarda baş gösteren mezhep çatışmaları nedeniyle Kırım Savaşı çıktı.

1864: Avrupalı arkeologlar Filistin Araştırmaları Fonu’nu oluşturdular.

1882: Rusya’da yaşanan Yahudi kıyımları nedeniyle ülkeden kaçan Yahudiler, illegal yollardan Filistin’e yerleşmeye başladılar.

1897: Birinci Siyonist Kongresi Basel’de Theodor Herzl başkanlığında toplandı. Basel Kongresi olarak da bilinen bu toplantıda Yahudiler, Filistin’de bir devlet kurma emellerini ortaya koydular.

1908: Filistin’den Yahudilere toprak satmayan Sultan İkinci Abdülhamid Han tahttan indirildi.

1916: Arapların bir kısmı İngilizlerle işbirliği yaparak Osmanlı’ya isyan etti.

1917: Gazze Savaşı’nı kaybeden Osmanlı devleti Filistin’i boşalttı. Şehir İngilizlere geçti.

1922: Filistin’de, İngiliz Manda Yönetimi tesis edildi.

1929: Bölgede Arap-Yahudi çatışmaları başladı.

1939: İngilizler, Filistin’e Yahudi göçünü kısıtlayan “Beyaz Sayfa”yı ilan ettiler.

1947: Birleşmiş Milletler, Filistin’de iki devletli çözümü öngördü.

1948: İsrail Devleti, 14 Mayıs’ta bağımsızlığını ilan etti.

1951: Ürdün Kralı Abdullah, Mescid i Aksa’da öldürüldü.

1956: İsrail, Fransa ve İngiltere Mısır’a savaş açtı.

1964: FKÖ olarak bilinen Filistin Kurtuluş Ordusu kuruldu.

1967: Altı Gün Savaşı denilen Arap-İsrail Savaşı meydana geldi. İsrail’in galibiyetiyle neticelenen savaş sonrasında Kudüs, İsrail topraklarına dâhil edildi.

1973: Yom Kipur Savaşı ile Mısır, Sina’yı İsrail’den geri aldı.

1979: Camp David anlaşması ile Mısır ve İsrail barış ilan etti.

1982: Güney Lübnan İsrail tarafından işgal edildi.

1987: Filistin’de intifada başladı.

1987: Hamas kuruldu.

1993: Oslo görüşmeleri başladı.

1994: 4 Mayıs’ta Filistin Kurtuluş Örgütü ve İsrail,

1993'te Oslo görüşmeleri sonunda imzalanan bildirinin yürürlüğe konması konusunda anlaştılar.

1994: İsrail ile Ürdün arasında barış anlaşması imzalandı.

1995: Oslo Anlaşmaları imzalandı.

1995: Dönemin İsrail Başbakanı İshak Rabin, Tel Aviv’de 4 Kasım’da, barış yanlısı bir gösteride uğradığı suikast sonucu öldürüldü.

1997: El Halil anlaşması imzalandı.

1998: Wye Plantation Anlaşması imzalandı.

2000: Ekim ayında Aksa İntifadası başladı.

2004: Hamas’ın kurucularından Şeyh Ahmed Yasin, 22 Mart’ta Gazze’de uğradığı bombalı saldırı sonucu şehit oldu.

2004: FKÖ lideri Yaser Arafat 11 Kasım’da vefat etti.

2017: ABD Başkanı Tramp, Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanıdı. (Kasım)

KUDÜS

Müslümanlar, Hz. Ömer devrinde fethedene kadar, kaynaklarda şehrin tarihi yaklaşık 2000 yıl öncesine kadar götürülür. İlk olarak bir Kafkas kavmi olan Hurriler’in şehirde hâkimiyet kurduğu Mısır’daki belgelerde geçiyor.

Daha sonra ise Yahudilerin uzun bir müddet şehre hâkim olduklarını biliyoruz. Hz. Süleyman’ın bugün Mescid-i Aksâ diye andığımız mâbedi inşa ettiği, İslâm kaynaklarında bütün dünyayı hükümranlığı altına aldığı büyük bir devlet kurduğu ifade edilir.

Yahudiler için büyük bir kırılma olan Buhtunnasr’ın Kudüs’ü yok edip Yahudileri sürgün etmesine ise Kur’ân-ı Kerîm’de, İsrâ sûresinde de işaret vardır (İsrâ 17/47). Kudüs, Roma hâkimiyetinden Bizans’a, bir ara da Sâsânî iktidarına, sonra tekrar Bizans hudutlarına geçmiştir.

• Yaklaşık 3400 yıl öncesine ait Mısır’daki belgelerde Kudüs’ten “Urusalim” diye bahsediliyor. Sonraki kaynaklarda bu kelimenin çeşitli söylenişleri kullanılıyor. Bugün de Batı dillerinde Kudüs için kullanılan “Jerusalem”ın kaynağı bu kelimedir.

• Müfessirler, Kur’ân-ı Kerîm’deki “el-Mescidü’l-aksâ” ifadesiyle Kudüs’ün, Beytülmakdis’in kastedildiği konusunda ittifak etmişlerdir. “Aksâ” kelimesi “uzak” anlamına gelir. Beytülmakdis’in Beytullah’a uzaklığı nedeniyle bu kelime kullanılmıştır.
• Müslümanlar, bu şehir için “Kudüs” ve “Beytülmukaddes” ve “Beytülmakdis” ifadelerini kullanmışlardır. Bunlar şehrin kutsallığını ifade eden kelimelerdir. Kutsallık, şehirdeki mâbedden gelmektedir.
• Şehir Lût gölüne 24 km. ve Akdeniz kıyılarına 52 km. uzaklıktadır.
• Kudüs, hıristiyanların hacı olmak için ziyaret ettiği şehirlerden biridir. Hz. İsa’ya atfedilen pek çok mekân, yer Kudüs ve çevresinde bulunmaktadır.

• Yahudiler, tanrı olduğuna inandıkları Yehova’nın kendileri için Kudüs merkezli büyük bir devlet kuracağını düşünmektedirler. Tevrat’ta birçok yerde Kudüs’ten bahsedilir. Yahudilerin kutsal saydığı birçok mekân ve yer yine şehirde bulunmaktadır.
• Kudüs’e 32 km. uzaklıktaki elHalil şehrinde, İbrahim, İsmail, İshak peygamberler ve zevceleri ile Hz. Yusuf peygamberin mezarı bulunmaktadır. el-Halil bölgedeki “harem” bölgesi olan iki şehirden biridir.
• Hz. Ömer şehri teslim alınca Ubâde b. Sâmit’i kadı olarak tayin etti ve insanlara İslâm’ı öğretmesini istedi. Ubâde b. Sâmit buraya medfun edilmiştir. Abdullah b. Amr b. Kays da Kudüs’e yerleşen sahabedendir. Selâme b. Kayser ise Mısır’a yerleşse de Kudüs’te vefat etmiştir, mezarı buradadır.
• Kudüs fâtihi olarak bilinen Selâhaddin-i Eyyûbî’nin Kudüs’ü fethedene kadar hiç gülmediği anlatılır.

• Alâeddin Ali Erdebîlî, Celvetî tarikatının büyüklerindendir. 1429 yılında Kudüs’te vefat etmiştir, mezarı burada ziyaret yeridir.
• Yavuz Sultan Selim, Mısır üzerine giderken Kudüs’ü ziyaret etmiş, şehirde bir gece kalmış ve Mescid-i Aksâ’yı hem gece hem gündüz iki kere ziyaret etmiş, bir müddet kalıp tefekkür etmiştir. Önemli ziyaretgâhları dolaşıp buraların her birinde tek tek aşir okutmuştur. Bol bahşiş dağıtıp kurbanlar kestirmiştir.
• Memlük ve Osmanlı hükümdarları, Mescid-i Aksâ’ya mushaf hediye etmeyi âdet haline getirmişlerdi.
• Bugün Kudüs, İsrail’in kontrolünde bir bölgedir. Fakat Birleşmiş Milletler bünyesinde oluşturulan Kudüs Komisyonu’nun şehrin idaresi hususunda söz hakkı vardır. Bu komisyon Türkiye, Fransa ve ABD’den oluşmaktadır.

MEHMET ERIKLI