KADINLARA MAHSUS HALLER (HANEFİ FIKHI)

HAYIZ

Hayız (aybaşı), henüz menopoz dönemine ulaşmamış belli yaşlar arasındaki kadınların rahminden hastalık ve doğum halleri dışında gelen kandır. Kur’an’da hayzın bir nevi sıkıntı ve rahatsızlık hali olduğu belirtilir. “Sana kadınların ay halini sorarlar. De ki: O bir ezadır (rahatsızlıktır).” (Bakara, 222) Rasulullah ﷺ hayız hakkında, “Bu, Allah’ın Adem kızlarına takdir buyurduğu bir şeydir” (Buhari, Hayz, 1) buyurarak bunun kadınlar için özel bir durum olduğuna işaret eder. Hayız görmek çirkin bir olay değildir. Bilakis kadının fıtratının, yani yaratılışının gereği olarak tabii bir olaydır. Tıbben de bu halin kadınlar için bir temizlenme işlemi olduğu bilinmektedir. Erkeğin ihtilam olması onun ergenliğe girişinin alameti olduğu gibi kız çocuğunun da adet görmesi (hayız olması) ergenliğe girişinin işaretidir.

Ne Zaman Başlar, Kaç Yaşına Kadar Sürer?

Hayız hali en erken 9 yaşında başlar. Bu halin başlamasıyla buluğa ermiş olunur. Hayız görme ortalama 55 yaşına kadar, her ay belli sürelerle devam edip gider. Ancak 55 yaşından daha evvel hayız kanının kesildiği de olur. Hayız halinin kesilmesine (artık adet olamama haline) iyas denir. Bu durum için “iyas yaşı” veya “sinn-i iyas” tabirleri kullanılır. 9 yaşından önce ve 55 yaşından sonra görülen kanamalar hayız sayılmaz; bir hastalıktan gelen istihaze (özür) hali kabul edilir.

Nasıl Belli Olur?

Hayız akıntısı kırmızı, siyah, koyu sarı, bulanık yeşil ve kiremit renklerinde olabilir. Kişide -normal zamandaki akıntılardan farklı olan- bu renklerden biri görülünce, hayız halinin başladığına hükmedilir. Hayız hali sona erdiğinde ise gelen akıntı artık beyaz renktedir ve bu rahmin tabii akıntısıdır. Hayız halinde kanın seyelan etmesi (devamlı akıcı olması) şart değildir.

Bazen sahabi hanımlar adet günlerinin sona erip ermediği hususunda kuşkulandıklarında pet olarak kullandıkları ve üzerinde adet kanamasının son halinden sarı renkli izler bulunan bezlerini Hz. Aişe’ye gönderiyorlar ve namaz kılmaya başlayıp başlamayacaklarını soruyorlardı. O da bu halin adet hali olduğunu, akıntının beyaza dönene kadar namazı terk etmelerini, bu halde iken namaz kılmakta acele etmemelerini söylüyordu. (Buhari, Hayz, 19) Bu hadis hem adetten temizlenmek için beyaz akıntının gelmiş olmasının şart olduğuna hem de adet halinde namaz kılmanın haram/yasak olduğuna bir delildir.

Kaç Gün Sürer?

Hayız hali en az 3 gün, en fazla 10 gün sürer. 3 günden (72 saat) az gelen akıntı ile 10 günden fazla gelen akıntı hayız hali sayılmaz. Bir hastalıktan geldiği kabul edilir. Rasulullah ﷺ bu hususta, “Hayzın en azı 3 gündür. 4, 5, 6, 7, 8, 9 ve 10 gün de olabilir. Fakat 10 günü aştığı zaman bu istihaze (özür) kanıdır” buyurmuştur. Bir başka hadislerinde bunu, “Hayzın en çoğu 10 gündür. En azı ise 3 gündür” (Zeylai, Nasbu’r-Raye, 1/192) şeklinde ifade buyurmuşlardır.

Hayız süresi içinde akıntının devamlı olması şart değildir. Ara sıra kesilebilir. Mesela, bir kadın 3 gün kanama görse, sonra 2 gün akıntı kesilse, sonra yine 3 gün daha kanama olsa, o kadının hayız müddeti 8 gündür. Arada akıntısız geçen 2 gün de hayız günlerinden sayılır. Adetini tamamlamış olan bir kadından gelecek akıntı beyaz renkte olur. Ondan sonra gelecek olan bulanıklığa itibar edilmez. Ümmü Atiyye’den şöyle rivayet edilmiştir: “Biz hayız bittikten sonra sarılığı ve bulanıklığı bir şeyden (hayızdan) saymazdık.” (Buhari, Hayz, 26) Bir kadının görmekte olduğu adetini kocasına karşı inkar etmesi veya gerçekte olmadığı halde adet gördüğünü söylemesi helal değildir.

TEMİZLİK MÜDDETİ

Hayız bittikten sonra onu takip eden temizlik müddetinin en kısası 15 gündür.

Buluğ Çağına Giren Bir Kız Kendisinde İlk Kanamayı Görünce Ne Yapar?

Hayız görecek çağa gelen bir kız ilk defa görmeye başladığı kanamadan dolayı hemen namazı, orucu terk eder. Bu kıza “mübtedie” denir. İlk adetle birlikte dini mükellefiyetler başlamış olur. Şayet hayız hali 3 günden az sürerse hayızlı olmadığı anlaşılır.

Nifas

Nifas, doğum sonrasında kadından gelen kana denir. Nifas, Arapça bir kelime olup “ne-fi-se” fiilinin mastarıdır. Bebeğin doğmasıyla birlikte içeride biriken kanın dışarı çıkması rahmin “teneffüsü”nü sağlamaktadır. Rahmin “nefes” alması yine aynı kökten bir kelimeyle ifade edilmiştir. Nifas haline Türkçemizde “lohusalık hali” de denir.

Nifas, yani lohusalık halinin en azı için bir sınır yoktur. En fazla devam müddeti ise 40 gündür. 40 günden fazla sürmez. 40 günden sonra kesilmeyip devam eden kan, artık nifas kanı değil, istihaze (özür) kanıdır. Bazı kadınlar çocuk doğurduktan sonra ancak 15-20 veya 25 gün kadar nifas görürler. Sonra kan kesilir. Böyle kadınların, nifas süreleri bu kadar olmuş olur. Bundan sonra yıkanır, namaz kılıp oruç tutmaya başlayabilirler.

Düşük Yapan Kadın Nifaslı Sayılır mı?

Düşük çocukların el, ayak, parmak gibi uzuvları belirmiş ise nifas hali meydana gelir. Fakat azaları henüz teşekkül etmemişse nifas hali gerçekleşmez. Doğumun sezaryenle olması durumunda, sadece karın bölgesindeki yaradan kan geliyorsa nifas hali gerçekleşmez ancak alttan da kan geliyorsa nifas hali meydana gelir.

Nifas Müddeti İçinde Görülen Temizlik de Nifastan Sayılır

Kadından örneğin 10 gün kan gelip 5 gün kesilse, sonra tekrar kanama başlasa ve 10 gün kadar sürse, bu 25 günlük sürenin hepsi de nifastan sayılır.

İstihaze (Özür) Hali

Hayız ve nifas müddetleri dışında, rahimden akan kana istihaze yani özür kanı denir. İstihaze kanı, hayız ve nifas kanından farklıdır. Bu kan damardan geldiği için ince ve kokusuzdur. Tıpkı burundan vesaire azalardan akan kan gibidir. İstihaze kanı özür veya hastalık (rahatsızlık) kanıdır. 3 günden az, 10 günden fazla ve hamilelik esnasındaki kanamalar ile 9 yaş öncesi ve adetten kesilmiş kadından gelen kanamalar istihaze (özür) kanıdır. Ayrıca nifas döneminde 40 günden fazla görülen kanamalar da istihazedir. Bir kadının, hamile iken veya doğum yapacağı vakit doğumdan önce gördüğü kanlar da istihaze kanıdır. Adet günlerinin dışında görülen kanamalar, hangi renkte olursa olsun özür kanamalarıdır. Çünkü adet kanaması görüldükten ve adetin ulaşabileceği maksimum süre geçtikten sonra gelen kanamalar -arada tam bir temizlik müddeti olan 15 gün geçmediği için- yeni bir adet kanaması olarak değerlendirilmez. İstihaze kanaması, namaz kılmaya ve oruç tutmaya engel değildir. Özür niyetiyle abdest alınıp ibadetler yerine getirilir. (Özür halinde alınan abdestin detayları abdest bahsini ele aldığımız önceki sayılarda yer almaktadır.)