NAMAZIN YÜKÜMLÜLÜK ŞARTLARI VE FARZLARI-I
Hanefî Fıkhı
Namaz ibadetiyle mükellef sayılmak için gerekli olan şartlara “namazın vücub şartları” denir. Bir kimsenin namaz ibadeti ile yükümlü olması için kendisinde şu şartlar aranır:
1-Müslüman Olmak
Müslüman olan her erkek ve kadına namaz farzdır. Müslüman olmayanlar namazla yükümlü değildir. Yeni Müslüman olmuş bir kimse, daha önceki namazları kaza etmekle yükümlü olmaz. “İslam, daha öncesini siler” (Ahmed b. Hanbel, Müsned,4/199) hadis-i şerifi bu hükmün açık delillerindendir.
2-Büluğ Çağına Girmiş Olmak (Erginlik)
Büluğ, çocukluk çağının son bulup gençlik çağının başlaması demektir. Ergenlik çağına ulaşmamış çocuklar Allah katında namazla yükümlü değillerdir. Ancak temyiz dönemindeki çocuk namaz kılarsa bu geçerlidir. Hz. Peygamberin ﷺ çocukların yükümlülük çağına gelmeden önce namaz disiplinini kazanmış olmalarını sağlamayı hedefleyen hadisi gereğince, çocuk yedi yaşına gelince velisi tarafından yavaş yavaş namaza alıştırılır; on yaşına ulaştığında bunun üzerinde biraz daha fazla durulması, hatta hafif zorlayıcı ve disiplin sağlayıcı tedbirlere başvurulması gerekir. Pek tabiidir ki bu hususta söz konusu görev ve yükümlülük büluğ çağına ulaşmamış çocuğa değil, velisine yöneliktir. Nitekim ayette şöyle buyurulmuştur: “Ailene namazı emret; kendin de ona sabırla devam et.” (Taha, 132)
3-Aklın Yerinde Olması
Dini yükümlülüklerin söz konusu olabilmesi için kişinin akli melekelerinin yerinde olması (temyiz gücüne sahip bulunması) şarttır. Akli melekeleri yerinde olmayan kişiye mecnun (deli) denir ki günümüzde bu, akıl hastası terimi ile ifade edilmektedir. Akıl hastalığı sürekli olduğu gibi geçici de olabilir. Uzun süreli baygınlık hali namaz yönünden geçici akıl hastalığı gibidir. Kişiden bu süredeki namazların yükümlülüğü düşer. Kısa süreli baygınlık hali ise uyku gibidir, bayılan kişi bu hal geçince kılamadığı namazları kaza eder. Nitekim uyuyan kişiden namaz yükümlülüğü düşmez. “Bir namazı uyku veya unutma sebebiyle vaktinde kılamayan kimse, onu hatırladığı zaman kılsın” (Ebu Davud, Salat, 11) anlamındaki hadis, uyuyan kişinin uykuda geçen namazlarını ve unutanın unuttuğu namazları kaza etmesi gerektiğinin açık bir delilidir.
Yusuf Yakubov
