Abdest ve hükümleri̇

İslam ilmihali ve fıkıh kitapları temizlik bahsi ile başlar. Çünkü temizlik, ibadetin ön şartıdır. İslam dini temizliği ibadetin ilk şartı kabul etmiş ve imanla irtibatlandırmıştır. Temizlik, maddi ve manevi olmak üzere ikiye ayrılır. Maddi temizlik (necasetten taharet), görünen pislik ve kirlerden temizlenmek; manevi temizlik (hadesten taharet) ise görünmeyen yani hükmen pis sayılan durumdan temizlenmek olarak ifade edilir ki abdestsizlik halinde abdest almayı, gusül ihtiyacı hasıl olduğu zaman gusletmeyi ifade eder. Abdest, namazın farzlarından olan hadesten taharet bahsine girmektedir.

Namazın Anahtarı

Peygamber Efendimiz çeşitli hadisleriyle dinimizde temizliğin önemine işaret etmiştir. Öyle ki temizlik, yukarıda da belirttiğimiz gibi bazı ibadetler için ön şart olarak gerekli görülmüş, başta namaz olmak üzere birtakım ibadetler için farz kılınmıştır. Örneğin namaz kılmak, tilavet secdesi yapmak ve Kur’an-ı Kerim’i elle tutmak için abdestli olmak farzdır. Efendimiz, abdesti namazın anahtarı olarak tarif etmiştir. (Tirmizi, Taharet, 1)

En Güzel Temizlik

Abdest, belirli organları usulüne uygun olarak yıkamak ve mesh etmek suretiyle yapılan bir temizliktir. Abdest almak Mekke döneminde farz kılınmıştır. Kur’an-ı Kerim’de ilgili ayette şöyle buyrulmaktadır: “Ey iman edenler! Namaza kalkacağınız zaman yüzlerinizi, dirseklere kadar ellerinizi ve -başlarınızı mesh edip- her iki aşık kemiğine kadar da ayaklarınızı yıkayın.” (Maide, 6)

Abdest Nedir?

Abdest kelimesi Farsça’da su anlamına gelen “ab” ile el anlamına gelen “dest” kelimelerinden oluşmuştur. Dilimize bu yolla geçmiştir. Namaz kılmak için abdest almak şarttır. Abdest almaksızın namazın varlığından ve sıhhatinden söz edilemez. Bununla birlikte abdest, namazın kendinden bir parça değildir. Bu sebeple abdest namazın şartıdır, denilmiştir. Namazın kendine ait farz olan cüzlerine ise rükün denilmektedir.

Abdest Kimlere Farzdır

Abdestin bir kişiye farz olabilmesi için bazı şartlar vardır. Bunlar; Müslüman ve akıl sahibi olmak, ergenliğe girmiş olmak, yeteri miktardaki suyu kullanmaya gücü bulunmak, abdestsizliğin bulunması, hayız ve nifasın olmaması, namaz vaktinin daralmış olmasıdır. Dolayısıyla akli melekeleri bulunmayan, ergenliğe girmemiş, Müslüman olmayan, suyu temin edemeyen veya su bulunmasına rağmen bunu kullanma kudreti bulunmayan, hali hazırda abdestli olan kişilerle hayız ve nifas halindeki kadına, abdest farz değildir.

Abdestin Sıhhat Şartları

Kişinin aldığı abdestin sahih kabil edilebilmesi için yerine getirilmesi gereken birtakım şartlar vardır. “Abdestin sıhhat şartları” da diyebileceğimiz hususları şu şekilde sıralayabiliriz:

• Temiz suyu deriye/bedene sürmek

• Abdeste mani olan hayız, nifas ve hades hallerinin sona ermiş olması

• Suyun deriye ulaşmasına mani olan mum, boya, yağ, yapıştırıcı gibi her türlü şeylerin giderilmiş olmasıdır.

Abdestin Çeşitleri

Abdest kendisiyle yapılacak ibadetin türüne göre farz, vacip ve mendup olarak üç kısma ayrılmaktadır:

1. Farz: Nafile bile olsa namaz kılmak, cenaze namazı kılmak, tilavet secdesi yapmak ve bir ayet okumak için dahi olsa Kur’an’a dokunmak için abdest almak farzdır.

2. Vacip: Bu da Kabe’yi tavaf içindir. Kabe’yi her ne sebeple olursa olsun tavaf etmek isteyen kişinin abdest alması vaciptir.

3. Mendup: Bazı fiillerimizin, abdestli olunduğu takdirde daha faziletli olacağı gerçeğinden hareketle abdest alınması “tavsiye edilen” durumlardır.

Abdestli olarak uyumak için, uykudan uyandığında abdest üzere bulunmak için, abdestliyken tazelemek maksadıyla; gıybet, yalan, dedikodu ve her günahtan sonra; namaz dışında kahkaha ile güldükten sonra; ölüyü yıkadıktan ve taşıdıktan sonra; her namaz vakti girdiğinde; cünüplük halinde gusülden önce; cünüp olan kimsenin yeme, içme, uyuma gibi fiilleri yapmasından önce; öfke halinde; Kur’an, hadis öğrenme ve rivayeti için; ilim öğrenmek, ezan, kamet ve hutbe okumak için; Peygamber Efendimizi ziyaret için; Arafat’ta vakfe yaparken, Safa ve Merve’de say yapmak için abdest almak menduptur.

Abdestin Farzları

1. Yüzü yıkamak.
2. Elleri dirseklerle beraber yıkamak.
3. Başın dörtte birini mesh etmek.
4. Ayakları aşık kemikleriyle beraber yıkamak.

Nasıl Yapılır?

Bu farzlardan biri dahi eksik olsa, abdest sahih olmaz. Yüzün sınırı; iki kulak yumuşağı, alındaki saç bitim yeri ile çenenin sona erdiği yer arasında kalan kısım olarak belirlenmiştir. Yüz yıkanırken sakal sık ise üstünü yıkamak yeterlidir. Abdest alırken parmaktaki yüzüğün altına su alacak şekilde oynatılması; el, yüz ve ayakta bulunan ve suyun deriye temasını önleyen maddelerden cildin arındırılması gerekir. Dirseklerin yıkanması da abdestin farzları kapsamındadır. Başın dörtte birinin el içinin ıslaklığıyla mesh edilmesi Hanefilere göre yeterlidir. Şayet, başın dörtte birinden azı mesh edilirse farz eda edilmiş olmaz. Şafiilere göre başın az da olsa mesh edilmesi yeterlidir. Ayrıca Şafii mezhebine göre abdestte niyet etmek ve yukarıdaki sıralamaya göre abdest almak farzdır.

YUSUF YAKUBOV