Еһтијатлы олун: YouТubе! Бу видеолар ушагларымызы дәли едир
Еһтијатлы олун: YouТubе! Бу видеолар ушагларымызы дәли едир
Бир чох валидејнләр өзләри үчүн раһат өвладлар истәјирләр- сакит, гулаг асан, әтрафына әшја тулламајан, һеч бир шеј тәләб етмәјән. Дүнјанын ән популјар YouТubе видео һостинги бу ишдә чох көмәк едир.
Һәр јашдан олан ушаглар рәнҝбәрәнҝ тајдишләр, туалет јумору вә шоколад јумурталар дүнјасына даһа дәриндән гәрг олараг саатларла планшет, телефон вә ја телевизор архасында отура биләрләр. Common Sense Media тәрәфиндән апарылан арашдырма һәр үч ушагдан биринин јалныз бир әјләнҹә мәнбәји сечмәли олдуглары тәгдирдә YouТubедан имтина етмәјәҹәјини сүбут едир. Һәмин арашдырмаја әсасән, 3-дән 7 јаша кими ушаглар ҝүндә 2-дән 4 саата гәдәргаджет екранлары архасында кечирирләр, 8-дән 12 јашадәк бу мүддәт 5,5 саата гәдәр артыр. 13-дән 18 јаша гәдәр јенијетмәләр Шәбәкәдә ҝүндә сәккиз саатдан чох вахт кечирирләр. Үмумдүнја Сәһијјә Тәшкилатынын тәләбләринә әсасән көрпәләрә вә ҝәнҹ ушаглара телевизора бахмаг гадағандыр, 3-7 јашлы ушаглара ҝүндә јарым саат, 7-10 јашлы ушаглара 30-50 дәгигәјә гәдәр, 11-18 јашлы јенијетмәләрә исә ҝүндә үч саатдан чох олмамаг шәрти илә ушаг видеоларына бахмаг олар. Бизим СанПиН 5 јашдан кичик ушаглар үчүн интернетлә әлагәни тамамилә гадаған едир вә “бешјашлылар үчүн ојун шәклиндә компүтерлә ишләмә мүддәтинин 10 дәгигәдән, 6-7 јашлы ушаглар үчүн исә 15 дәгигәдән чох олмамасыныисрар едир”.
Бүтүн дүнја експертләри јекдилликлә валидејнләри ушағын сәрбәст сурәтдә бахдығы видео мәзмуну диггәтлә изләмәјә чағырырлар. Һәр шеји өз ахарына бурахсаныз, онда ушаглар “Јутјуб” бурулғанына батыб мәһв ола биләрләр.
YouТubе VS Сағламлыг
Башламаг үчүн сонсуз видео изләмәнин бәдәндәки физиоложи просесләрә неҹә тәсир етдијинә бахаг. Алман психиатры Манфред Спитсер асудә вахтларыны диҝәр инсанлар арасында кечирән ушагларын јени баҹарыглары өјрәнмә видеоларына баханлара нисбәтән(әјләнҹәли мәзмундан бәһс едәнләри демирик)даһа сүрәтлә өјрәндикләрини билдирир. Видеолара саатларла бахмаг неврозлара (әсәб системи хәстәликләринә) сәбәб олур. Онлајн һәјат отураг һәјат тәрзинә сәбәб олур, нәтиҹәси дә ки, - еркән јашдан башлајараг онурға проблемләри, әзәлә күтләсинин азалмасы, чәкинин артмасыдыр. Диабет, ҝөрмә габилијјәтинин писләшмәси вә иммунитетин(организмин јолухан хәстәликләрә тутулмамаг габилијјәти) зәифләмәси - сағламлыг проблемләринин јалныз кичик бир һиссәсидир ки, бунун сәбәби - Шәбәкәдә саатларла “сөрфингдир”. Јатмаздан әввәл Јоутубе бахмаг вәрдиши јаддашын зәифләмәсинә, өјрәнмә габилијјәтинин азалмасына вә үмумијјәтлә бәдәнин бүтүн ишинин писләшмәсинә сәбәб олур.
YouТubеКids
Мүасир валидејнләр ушагларын чох узун мүддәт онлајн галмасына иҹазә вермәмәләри вә ЈоуТубеКидс кими хүсуси әлавәләрдән истифадә етмәләри илә өзләрини сакитләшдирә биләрләр. Тәртибатчыларын фикринҹә, ЈоуТубе-ун бу голу ушаглар үчүн тамамилә тәһлүкәсиздир вә онлары зоракылыг, ган вә көврәк психиканы шикәст едә биләҹәк һәр шеј мәзмунундан горујур. Бу, беләдирми? Валидејнләр садәҹә оларагYouТubе Кids ишә салараг вахты гејд едиб өз ишләри илә мәшғул ола биләрләрми? 13 јашдан кичик истифадәчиләр үчүн бу хидмәт 2015-ҹи илдә ортаја чыхыб. Анҹаг мәлум олдуғу кими, ана вә аталар раһатлаша билмәзләр, чүнки платформа вахташыры уғурсуз олур. Белә ки, ушаглар үчүн төвсијә олунан видеолара гәбиристанлыгда ҝәзән скелетләр һаггында һоррорлар, наркотик маддәләрин неҹә һазырланаҹағыны изаһ едән видеолар вә ушаг психикасына ујғун олмајан диҝәр роликләр дүшүрдү. Видео һостингин диҝәр өлкәләрә нисбәтән даһа еркән мејдана ҝәлдији Америкада мејданчалар иҹтимаијјәтдә ҹидди нараһатлыг доғурур. Әксәр америкалыларын фикринҹә, ТikТоk, Snapchatвә YouТubеушаглары алгоритмик “довшан јуваларына” сүрүкләјирләр. Интернетин кичик истифадәчиләринә әввәлки сечимләринә ујғун чох сајда мәзмун тәклиф едирләр. Бүтүн тәһлүкә ондадыр ки, һансыса видеону тәсадүфән вә ја марагланыб изләдикдән сонра ушаг төвсијәләрдә охшар видеолары тәкрар-тәкрар алаҹаг вә беләликлә онун марағы сүни шәкилдә формалашаҹагдыр.
Һәр һансы бир популјар платформанын стандарт төвсијә хидмәтләри, истифадәчинин сајтда галма мүддәтини артырараг мәнфәәти артырмаг мәгсәди илә јарадылан “довшан јувасыдыр”, - дејиб Ҝәнҹләр мүһитинин өјрәнилмәси вә шәбәкә мониторинги мәркәзинин баш директору Максим Лупин журналистләрә. Експерт һесаб едир ки, бу ҹүр “јувалар” үстүнлүк вә фикирләри манипулјасија едәрәк ағыллара бөјүк тәсир ҝөстәрә биләр.
Алгоритмләр тәрәфиндән төвсијә олунан дағыдыҹы мәзмун, јаш фәрги вә мәлумат гаврајышы нәзәрә алынмадан һәм јашлы, һәм дә ҝәнҹ аудиторијаја тәсир ҝөстәрир”, - дејиб Интернет технолоҝијалары мәркәзинин (РУИТМ) директору Рүстәм Сагдатулин “Лент.ру”ја мүсаһибәсиндә.
Чәһрајы селик вә сонсуз ачмалар
Беләликлә, зоракылыг вә әҹајибләр һаггында дағыдыҹы, позуҹу мәзмундан гачмағы баҹардығынызы дүшүнәк. Ҝәлин YouТubеун бирбаша ушаглар үчүн нә төвсијә етдијини вә бу видеоларын психикаја неҹә тәсир етдијини нәзәрдән кечирәк.
Бармаглар вә акула (јыртыҹы балыг) аиләси һаггында монотон (јекнәсәг, јоруҹу), бајағы маһнылар, сөзә бахмајан, валидејнләрини данлајан, ширнијјат вә ҝумбултулу ојунҹаглары ора-бура туллајан блогер ушаглар, шоколад јумурталары чыхартмалары вә слајм һоррасы -бунлар ушагларын YouТubеда ән јахшы бахышларыдыр. Ушаг бајағы мәзмуну нә гәдәр чох мәнимсәјирсә, нормал сүжетли ади ҹизҝи филмләрини о гәдәр аз гәбул едир. Бир дәфә YouТubеун нә олдуғуну билән ушаглар бир нөв “сеһрли өлкәјә” дүшүрләр. Парылдајан јумурталар сындыран гыз видеосу 51 милјон бахыш топлајыб. Бүтүн аиләнин јапышган селији гарышдыран етдији слајм-челленҹ оланвидео, тәсәввүр един ки, 100 милјон бахыш топлајыб!
УшагYouТubеун кәскин бөјүмәсинин коммерсија сәбәби КИВ-дә тез-тез хатырланыр. Пакетдән чыхарма илә бағлы популјар нәшрләрин әксәријјәти бу видеолары фајда ахтаран маркетологлар тәрәфиндән кичик ушаглары отурдуглары “ушаг наркотики” кими тәсвир едир. Мәсәлән, психолог вә Ушаг рәгәмсал медиа мәркәзинин директору Сандра Калверт бу видеолары ҝәнҹ нәсилдә ағылсыз истеһлака ҹан атан дәлилик адландырмыш вә валидејнләри “милләт вәкилләринин бу һәгигәтән кәнара чыхан маркетинги дајандырмаг үчүн нә едә биләҹәјини ҝөрмәјә чағырмышдыр”.
Әксәр ушаг видеоларынын тәһсил тәсири дә чох шүбһәлидир. Вә иш дә елә һәмин маркетингдәдир: ҝәнҹ интернет истифадәчиләринин бејни ишләмәк истәмир, парлаг, садә, дадлы олмасы үчүн истеһлак етмәлидир. Вә истеһсалчылар милјонларла көрпәнин изләјәҹәји бир шеј јарадырлар. Бу исә әлифба, јахшы давраныш вә һејванлар һаггында мараглы фактлар һаггында видео дејил. Психологларын вурғуладығы кими, видео мәзмундан ушағын психикасына ән зәрәрли тәсир, онлары һәр шејин парлаг, сәрин, садә, әјләнҹәли олдуғу гејри-реал дүнјаја чәкмәсидир.
Валидејнләр ушаглара парлаг дујғулар вермәсәләр вә һәр ҝүн һәјатымызын телефон екранларындан онлара ҝөстәриләндән даһа мараглы олдуғуну ҝөстәрмәсәләр, көврәк психика позула биләр.
Јахшы YouТubе вә валидејн мәсулијјәти
“YouТubе” дакы јүз минләрлә мүхтәлиф видео арасында һәгиги хәзинәләр, јахшылыг, нәзакәт өјрәдән, ҝөрүш даирәсини (сәвијјәни, билик дәрәҹәсини) ҝенишләндирән вә фајдалы баҹарыгларын инкишафына көмәк едән видеолар тапмаг олар.
Һәр бир валидејн ушаглар үчүн ујғун мәзмун тапмаг вә инадкар алгоритмләрә зидд олараг ушаглар үчүн фајдалы вә тәһлүкәсиз олан өз хәттини инкишаф етдирмәк үчүн хәзинә ахтарыҹысы кими чалышмалыдыр. Вә өһдәликләримизи YouТubе, дүнја суи-гәсдинин тәшкилатчыларына вә дүнја Һөкумәтинә көчүрмәклә нә гәдәр онлардан гачмаг истәсәк дә, ушаглар үчүн мәсулијјәт јалныз бизим чијинләримиздәдир.
Ушагларла бирликдә видеолара бахын, мәзмуну диггәтлә арашдырын вә онлары ҺЕЧ ВАХТ гошулмуш Wi-Fi вә гадҹетләрлә тәк гојмајын. Ушаг сәс-күјү вә гарышыглыг - валидејнләр үчүн чәтиндир, анҹаг мәһв едилмиш ушаг психикасы евдә бир нечә саатлыг динҹлијә вә сакитлијә дәјмәз.
