SUALLARINIZ
Сатын алынмыш, лакин һәлә алыҹынын әлинә кечмәмиш малдан зәкат өдәнилмәлидирми?
Әҝәр шәхс тиҹарәт етмәк мәгсәди илә зәката ҹәлб едилән вә ја башга бир мал алмышса, лакин мал һәлә алыҹынын әлинә кечмәјибсә, онда алыҹы сөвдә бағландығы андан бир ил кечдикдән сонра зәкат вермәлидир. Јәни бу вәзијјәтдә зәкат өдәнилмәсинин зәрури олмасы мәсәләсиндә малын һәлә алыҹынын әлинә кечмәмәси нәзәрә алынмыр.
Мәсәлән: кимсә тиҹарәт етмәк мәгсәди илә машын сатын алыб, анҹаг автомобилин алыҹынын әлинә фактики кечмәси (гәбд) олмајыб, јәни сөвдә бағланыб, анҹаг автомобил сатыҹыда галыб. Бу һалда сөвдә бағланмасындан бир ил кечәндән сонра алыҹы автомобилин дәјәриндән зәкат вермәлидир.
Белә бир вәзијјәтдә машын алыҹынын әлинә фактики олараг кечмәјинҹә сатыҹы сатдығы автомобил үчүн алдығы пулдан зәкат өдәмәјә борҹлу дејил, чүнки бу вахта гәдәр автомобил үчүн пул сатыҹынын мүлкијјәтинә кечсә дә, сатыҹы машыны алана гәдәр әмлакы кими она һәвалә едилмир.
Мәнбә:
Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 3, с. 333.
Мәсәлән, суја натәмизлик дүшдүјүнү дејәнә инанмаг вә онун сөзүнә әмәл етмәк олармы?
Јеткинлик јашында олан, ҝүнаһкар, мәҹнун (ағлыны итирмиш, дәли) олмајан шәхс десә: “Бу суја (вә ја башга мајејә) мурдарлыг дүшүб” вә бунун баш вердији һаллары изаһ едирсә, мәсәлән, бир итин бу габдан су ичдијини дејир, онда онун сөзләринә әмәл етмәк лазымдыр вә бу судан истифадә етмәк олмаз. Анҹаг әҝәр јахшылығы писдән фәргләндирән ҝүнаһкар вә ја һәдди-бүлуға чатмајан (мүмәјјиз), мәсәлән, “Мән бу суја ишәмишәм” дејирсә ја да әлбирлији мүмкүн олмајан бир нечә ҝүнаһкар белә елан едәрсә, јәни ҝүнаһкарларын сајы о гәдәр чохдур ки, онларын өз араларында разылыға ҝәлиб сујун чиркләнмәси илә бағлы кимисә алдатмаға гәрар вердикләрини тәсәввүр етмәк мүмкүн дејил, онда онларын сөзләри дә гәбул едилмәлидир. Һәмчинин сәбәбини ајдынлашдырмадан билән адамын, Ислам һүгугунда сорушанын мәзһәбиндә олан мүтәхәссисин (фәгиһин) вә ја башга бир мәзһәб фәгиһинин сөзләринә әмәл етмәк лазымдыр, анҹаг әҝәр сујун мурдар һала ҝәлдији шәртләри изаһ едәрсә.
Мәнбә:
Мүғни әл-мүһтаҹ, ҹ. 1, с. 137.
Шәрһ әл-минһа фи әл-фигһ, ҹ. 1, с. 275.
Әрзағын тәркибини өјрәнмәк лазымдырмы?
Бу мәсәләдә биз бу гајдаја мүраҹиәт етмәлијик: “Һәр һансы бир дәлил әсасында натәмиз (мурдар) олдуғу мүәјјән олунана гәдәр һәр шеј өз әсасында тәмиз сајылыр”.
Мәсәлән, һансыса бир ширнијјатын тәркибиндә желатин вар. Желатини неҹә ки һејвандан, балыгдан, һәм дә јосунлардан вә с. истеһсал едирләр. Һәтта әҝәр әксәр һалларда желатин истифадә үчүн иҹазә верилмәјән вә ја Ислам нормаларына ујғун кәсилмәјән һејванлардан һазырланса да, биз желатинин әлавә олундуғу мәһсулун тәмиз олмасы барәдә јухарыда ҝөстәрилән гајдаја истинад едәрәк әсаса гајыдырыг. Һәм дә биз бу вә ја диҝәр компонентин мәншәјини ајдынлашдырмаг мәҹбуријјәтиндә дејилик.
Ислам һүгугу үзрә “Фәтһ әл мүин” китабында дејилир: “Өз тәбиәтинә ҝөрә тәмиз, лакин адәтән мурдар вәзијјәтдә олан шејләрин сафлығына даир ики фикир вар. Даһа чох үстүнлүк верилән фикрә ҝөрә, белә шеј өзүнүн илк, әсас халис вәзијјәтинә ҝөрә тәмиз сајылыр, чүнки о, әксәр һалларда раст ҝәлән вә шәраитә вә замана ҝөрә дәјишән вәзијјәтдән даһа дәгигдир (мүәјјәндир)”.
Мәсәлән, бу, аиддир ушагларын, шәрабчынын вә ја ајбашы (һејз) заманы гадынын палтарына; дини практикасы нәҹасәтин истифадәсини нәзәрдә тутан халгларын габ-гаҹағына; мурдарлыг (нәҹасәт) үстүнә дүшән јарпаглара; ушаг селијинә (ағыз сујуна); истеһсалында донуз јағынын истифадәси јајылмыш маһуда; истеһсалында донуз гурсағындан истифадә олунан Шам сакинләри тәрәфиндән истеһсал олунан пендирә. Рәсулүллаһа Шам сакинләринин пендири ҝәтирдиләр, вә о, онун һаггында сорушмадан ону једи.
Мәнбә:
Фәтһ әл-мүин, с. 83.
Әҝәр шәхс мүрҝүләјирсә вә јуху илә ојаглыг арасындадырса, дәстәмазы позулурму?
Јуху - дәстәмазын позулмасы сәбәбләриндән биридир. Инсанын отурдуғу јерә сағрыларыны сых басыб јухуја ҝетдији һал истиснадыр. Бу вәзијјәтдә дәстәмаз позулмур.
Әҝәр адам јуху илә ојаглыг арасындадырса, анҹаг јанында отуран инсанларын сөһбәтләрини ешидир, онларын конкрет нә данышдыгларыны баша дүшмүр, онда дәстәмаз позулмур, чүнки онларын нитгини ешитмәси факты ајыглыға дәлаләт едир. Әҝәр шәхс јанында данышан адамларын нитгини ешитмәјән вәзијјәтдәдирсә, онун дәстәмазы позулур.
Әҝәр шәхс јухуја ҝетдијинә вә ја мүрҝү вәзијјәтиндә олдуғуна шүбһә едирсә вә ја неҹә јатдығына шүбһәләнирсә: омбаларында сых отуруб-отурмамасы вә с., дәстәмаз позулмур, чүнки дәстәмаз алдығыны вә позунтусуна шүбһә етдијини дәгиг билир. Белә һалларда шүбһәлијә дејил, дәгиглијә үстүнлүк верилир.
Мәнбә:
Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 1, с. 136.
Әҝәр әр-арвад арасында јахынлыг олмајыбса вә онлардан бири вәфат едибсә онлар бир-бириндән мирас алырлармы?
Әҝәр әр-арвад арасында бүтүн шәртләрә риајәт етмәклә никаһ бағланмышса, һәтта әҝәр араларында бир дәфә јахынлыг олмаса да онлар бир-бирләриндән мирас алырлар. Мәсәлән: гадын әрә ҝедир вә һәјат јолдашыны ҝүнләринин сонуна гәдәр јахына бурахмыр, онда һәтта бу вәзијјәтдә дә арвад мәрһум әринин мирасындан пајыны алыр.
Мәнбә:
Бүғјат әл-мүстәршидин, с. 225.
Бүтүн ичкиләри үч гуртумда ичмәк мәсләһәтдир, јохса бу, јалныз суја аиддир?
Сују јаваш-јаваш, үч кичик гуртумда ичмәк лазымдыр, әввәлиндә басмала дејилмәли вә сонунда “әлһәмдулилләһ” демәли. Һәр гуртумда сујун мигдары артмалыдыр. Бундан сонра сусузлуғу үчүнҹү гуртумла јатырмалыдыр.
Үрәк дамарларынын олдугҹа көврәк олдуғуну хатырламаг ваҹибдир, буна ҝөрә бир дәфәјә бөјүк мигдарда су ичмәк тәһлүкәли ола биләр. Хәттаби, мәдәдә ағырлыға вә һәтта һепатитә сәбәб ола биләҹәји үчүн бөјүк мигдарда су ичмәкдән чәкиндирир.
О ки галды сүдә, ону јемәкдә олдуғу кими, шүкранлыг вә Аллаһы иззәтләндирмәклә башлајыб вә битирәрәк бир дәфәлик ичмәк төвсијә олунур. Судан фәргли олараг сүд ичмәк бәдән үчүн тәһлүкәсиз вә хош сајылыр, буна ҝөрә галан ичкиләр су илә мүгајисә олунмалыдыр.
Мәнбә:
Әл-Фәтәва әл-фигһијјә әл-күбра, ҹ. 4, с. 116.
Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 7, с. 623.
Ислама ҝөрә пигмент ләкәләрини вә чилләри үздән вә бәдәндән чыхармаг олармы?
Биз ҝөзәллик үчүн едиләнлә анаданҝәлмә, фитри (вә ја сонрадан ортаја чыхан) чатышмазлығы арадан галдырмаг үчүн едиләнләр арасындакы фәрги анламалыјыг. Пејғәмбәр бурну кәсилмиш сәһабәләрдән биринә гүсуру дүзәлтмәк үчүн гызылдан һазырланмыш протездән истифадә етмәјә иҹазә вермишди. Һәмчинин һәдисдә дејилир: “Аллаһ татуировка (бәдәнинә шәкилләр дөјдүрмә) едәнә вә буну етмәсини хаһиш едәнә, һәмчинин [сачлара башга] сачлар бағлајана, [ја да гашларыны гопарыб чыхарана] вә дишләрини мишарлајыб ҝөзәллик наминә дүзәлдәнә вә бунунла да Гадир вә Бөјүк Аллаһын јаратдығыны дәјишдирәнә ләнәт етмишдир”. (Мүслим).
Демәли, Ислам нормаларына ҝөрә үз вә ја бәдәндәки чатышмазлыгларын арадан галдырылмасына: чилләрин, пигмент ләкәләринин арадан галдырылмасына, сызанаг вә саирәнин мүхтәлиф косметик проседурлар (кимјәви вә ја лазер көмәји илә) јолу илә мүалиҹәсинә, әҝәр сағламлыға зијаны истисна едирсә вә хариҹи ҝөрүнүшүн јахшылашдырылмасына көмәк едирсә, иҹазә верилир.
Гејд:
Ислам бу ҹүр проседурларын апарылмасы просесиндә киши вә гадынын гаршылыглы әлагәсини ҹидди шәкилдә тәнзимләјир, јәни: әкс ҹинсдән мәһрәм олмајан (кимлә ки никаһ гурмаг олар) шәхсләрин тәнһалыға чәкилмәсини вә бир-бири илә физики тәмасыны гадаған едир.
Јадда сахламаг лазымдыр ки, гадынын башга гадын гаршысында оврәт зонасы (бәдәнин ҝизләдилмәли олан һиссәси) кишинин башга киши гаршысында бөлҝәси кимидир, јәни бу, ҝөбәкдән дизләрә гәдәр олан саһәдир. Буна ҝөрә гадына бу саһә истисна олмагла башга гадынын бүтүн бәдәнини нәзәрдән кечирмәјә иҹазә верилир. Һәјат вә сағламлыг үчүн тәһлүкә олдугда вә тибби мүдахиләјә еһтијаҹ олдугда бәдәнин һәр һансы бир һиссәсинә бахмаға вә тохунмаға иҹазә верилир.
Мәнбә:
Фәтһ әл-Бари, ҹ. 10, с. 377-378.
Мисир фәтвалар еви (Дар әл-Ифтаәл-Мисрија). 27 сентјабр 2020-ҹи ил. № 5074
Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 7, с. 202-203.
