Axirət həyatının ətraflı təsviri:

(Davamı. Başlanğıcı əvvəlki nönrəmizdə).

Ölümdən sonra bizi nə gözləyir?

Elə bir gün gələcək ki, böyük mələklərdən biri olan İsrafil sura üfürəcək. O, sura iki dəfə üfürəcək: birinci dəfə dünyanın sonunun çatdığını xəbər verəcək və Uca Allahdan başqa bütün canlılar öləcək, ikinci dəfə isə insanların dirildilməsi üçün üfürəcək. Qiyamət gününün nə vaxt baş verəcəyini yalnız Uca Allah bilir.

Surun səsi o qədər dəhşətli olacaq ki, onu eşidən bütün canlılar böyük qorxuya düşəcəklər. İnsanlar və heyvanlar bir-birindən qorxmağı belə unudacaqlar. Uca Allah buyurur:

«Vəhşi heyvanlar bir yerə toplandığı zaman...»

(ət-Təkvir, 5)

Uca Yaradanın əmri ilə bu dünyanın sabit və ahəngdar nizamı pozulacaq və məhv olacaq. Qurani-Kərimin bir çox surələrində və Peyğəmbərin ﷺ hədislərində Qiyamətin dəhşətli mənzərələri təsvir edilmişdir. Bu təsvirlər bizə dünyanın faniliyini, əməllərimizə görə məsuliyyət daşıdığımızı və Uca Allahın bizə bəxş etdiyi vaxtdan düzgün istifadə etməli olduğumuzu daim xatırladır.

Allah Rəsulunun ﷺ ət-Tirmizi tərəfindən rəvayət edilən hədisində belə buyurulur: «Surun sahibi artıq onu götürüb, hazır vəziyyətdə dayanaraq əmr veriləcəyi və ona üfürmək vaxtının çatacağı anı diqqətlə dinləyərkən mən necə rahatlıq içində ola bilərəm?!»

Müqatil bu hədisi şərh edərək bildirmişdir ki, burada İsrafil nəzərdə tutulur. O, suru ağzına yaxınlaşdırmış və Ərşə tərəf baxır. Əmr verildikdə birinci dəfə sura üfürəcək və göylərdə və yerdə olan məxluqlar öləcəklər. Yalnız Allahın sağ qalmasını istədiyi kəslər bundan istisna olacaq. Daha sonra mələklərin də canları alınacaq. Məxluqların aralıq vəziyyətdə qalmasından sonra Uca Allah İsrafili yenidən dirildəcək və ona ikinci dəfə sura üfürməyi əmr edəcək.

Uca Allah buyurur:

«Sonra ona bir daha üfürüləcək və onlar dərhal qalxıb baxacaqlar».

(əz-Zumər, 68)

İsrafil ikinci dəfə sura üfürdükdə dünyada nə vaxtsa yaşamış bütün insanlar dirildiləcək və etdikləri bütün əməllərə görə cavab vermək üçün məhşər meydanında toplanacaqlar.

Bütün insanlar geniş bir ərazidə — Məhşərdə (toplanış yerində) bir yerə yığılacaqlar. Peyğəmbər Məhəmməd ﷺ qəbirdən ilk qalxan olacaq və böyük ehtiramla öz məqamına gələcək. İnsanlar hesabın başlanmasını böyük qorxu və həyəcanla gözləyəcəklər. Hər kəs dünyadakı əməllərinə uyğun vəziyyətdə olacaq: bəziləri üçün gözləmə çox uzun və ağır keçəcək, digərləri üçün isə daha asan olacaq. Möminlərin xüsusi zümrələri Ərşin kölgəsində sığınacaq tapacaqlar.

Məhşər əhli hesabın başlanması üçün peyğəmbərlərə müraciət edərək şəfaət istəyəcəklər. Peyğəmbərlər onları bir-birinin yanına göndərəcəklər. Nəhayət, onlar Allah Rəsulunun ﷺ yanına gələcəklər. Peyğəmbərimiz ﷺ Uca Allahdan insanların vəziyyətinin yüngülləşdirilməsini istəyəcək və Allah onun şəfaətini qəbul edəcək. Bundan sonra Böyük Məhkəmə başlayacaq. Bu, Peyğəmbər Məhəmmədin ﷺ ümumi şəfaətidir.

İnsanların əməlləri iki mələk tərəfindən yazılır. Rəqib sağ tərəfdə yaxşı əməlləri, Ətid isə sol tərəfdə pis əməlləri qeyd edir. Pis əməl dərhal yazılmır; insana peşman olub tövbə etmək üçün möhlət verilir. Əgər insan səmimi tövbə edərsə, həmin əməl yazılmır. Bu, Uca Allahın sonsuz mərhəmətinin təzahürüdür.

Uca Allah bizə yaxşı əməlləri artırmaq üçün müqəddəs günlər və gecələr də bəxş etmişdir. Həmin vaxtlarda yaxşı əməllərin savabı dəfələrlə artır. Buna görə də insan xeyirxah əməlləri artırmağa və günahlardan uzaq durmağa çalışmalıdır.

Qiyamət günü bütün əməllər, hətta ən kiçikləri belə nəzərə alınacaq. Yaxşı və pis əməllər Mizanda ölçüləcək. Bəzən çox kiçik görünən bir əməl belə tərəzinin nəticəsinə təsir göstərə bilər. Buna görə də İslamın hökmlərinə hətta xırda məsələlərdə belə riayət etmək lazımdır.

Yaxşı əməlləri çox olanlara əməl kitabları sağ tərəfdən veriləcək və onlar Cənnətlə müjdələnəcəklər. Pis əməlləri çox olanlara isə əməl kitabları arxa tərəfdən veriləcək və onlar Cəhənnəmə atılacaqlar.

Hesabdan sonra insanlar Sirat körpüsündən keçəcəklər. Sirat Cəhənnəmin üzərində yerləşən və Cənnətə aparan körpüdür. İnsanlar dünyadakı əməllərinə uyğun olaraq ondan müxtəlif sürətlə keçəcəklər: bəziləri ildırım kimi, bəziləri külək kimi, bəziləri isə daha yavaş keçəcək. Bəzi insanlar Siratdan keçə bilməyərək Cəhənnəmə düşəcəklər.

Lakin əzaba layiq görülmüş bəzi günahkarlar Peyğəmbər Məhəmmədin ﷺ şəfaəti ilə xilas olacaqlar. Digər peyğəmbərlərə və saleh insanlara da Uca Allahın izni ilə öz məqamlarına uyğun şəfaət etmək haqqı veriləcək.

Qiyamət günü möminlər Allah Rəsulunun ﷺ Hovzundan su içəcəklər. Onun suyu süddən daha ağ, baldan daha şirin və qardan daha sərin olacaq. Ondan bir dəfə içən insan bir daha susamayacaq.

Cənnət əhli gənc və sağlam olacaq, orada əbədi qalacaqlar. Onlar dünyada heç vaxt görmədikləri və eşitmədikləri nemətlərə qovuşacaqlar. İstədikləri nemətlər onlara bəxş ediləcək və hər kəs dünyadakı yaxşı əməllərinə uyğun nemətlər əldə edəcək. Saleh insanları gözəl hurilər sevindirəcəklər.

Cənnətdəki ən böyük nemət isə Uca Allahı görmək və Onun razılığını qazanmaqdır. Cənnət əhli əməllərinə uyğun müxtəlif dərəcələrdə olacaq.

Cəhənnəmə düşən müsəlmanlar günahlarının ağırlığına uyğun cəza alacaqlar. Günahlarının cəzasını çəkdikdən sonra Allahın mərhəməti ilə Cənnətə daxil olacaq və orada əbədi qalacaqlar. Kafirlər və münafiqlər isə Cəhənnəmdə əbədi qalacaqlar.

Buna görə də Qiyamət gününü daim xatırlamaq insanı günahlardan uzaqlaşdırır. Hər bir əməlinə və hər bir sözünə görə cavab verəcəyini dərk edən insan öz davranışına daha çox diqqət edir.

Axirət aləmində ölüm yoxdur. O, insanın əbədi və son məskənidir. Bu son məskən insan üçün ya səadət və nemətlərlə dolu Cənnət, ya da əzab və alovla dolu Cəhənnəm olacaq.